حکومت طولانی ویکتوریا (1819-1901)، ملکه بریتانیای کبیر و ایرلند که قریب به دو سوم قرن نوزدهم را شامل گشت، سبب شد قرن نوزدهم، عصر ویکتوریایی و هنرِ جاری در این قرن با نام کلی "هنر ویکتوریا" (Victorian Arts)شناخته شود. اما چه چیز زمینه ساز شکل گیریِ هنری آنچنان متفاوت و البته با خصوصیاتی قابل توجه شد که باعث گشت نام این عصر از نام حکومت بریتانیایی وام گرفته شود؟ در این نوشتار به زمینه های شکل گیری عصر ویکتوریایی و پاسخ به این پرسش خواهیم پرداخت.

سمیه رمضان ماهی- بخش هنری تبیان

در دوران حکومت ویکتوریا بر بریتانیای کبیر، اصول اخلاقیِ شدید، همراه با اعتقادات دینی و خوش بینی، کاملا بر جامعه قرن نوزدهم حاکم گشت. پس از گذار از عصر روکوکویی در قرن گشته، اکنون جامعه پذیرای آرامشی برآمده از ایمان همراه با روشنفکری بود. شاید بتوان بنیادی ترین تفکر حاکم بر عصر ویکتوریایی را در این شعار معروف و رایج در آن زمان یافت:" خداوند در ملکوت است و اوضاع از هر جهت روبه راه است".
این آرامشِ حاکم بر جامعه، سبب گسترش هنر شد؛ سنن خانوادگی، ارزشهای میهن پرستی، جایگاه اخلاقی همدردی و صمیمیت، همگی بر هنر موثر افتاد و تلاش شد در طرح های هنری ثبت و منتقل گردد؛ مانند نقوشی که دوشیزگان زیبارو را همراه با کودکانی شاد تصویر می کنند که در حال بازی با سگ ها و حیوانات خانگی، ساعاتی پر از شور و شعف را سپری می کنند.
این خوش بینی، سبکی هنری را شکل داد که در کل متمایل به پیچیدگی، زرق و برق با تزئینات پرشاخ و برگ، حواشی و استفاده از حروف تزئینی گرافیکی بود. طرح هایی به شدت ارگانیک، که سبکی التقاطی را شکل می داد که با طراحی های متضاد از اشکال گیاهیِ دوران باروک، حروفِ قرون وسطایی، نقوش هندسی و درهم بافت گوتیکی وابستگیش به هنر ادوار گذشته را نمایش می داد و در عین حال به دلیل استفاده از قرینگی، تزئینات دو بُعدی و نقوش حیوانات عجیب الخلقه یادآور هنر شرق نیز بود.

اما دلیل این سطح گسترده از تحولات چه بود؟

هرچند هنر غرب در دوران پیشارنسانسی و در عصر رومانسک و گوتیک، بسیار به انگاره های هنر شرقی و تفکر عرفانی شبیه بود، اما با شروع رنسانس، و همزمان با کشف "علمِ مناظر و مرایا" (پرسپکتیو) از یک سو و کشف رنگ و روغن و رواج بوم نقاشی، آنچنان تحولی در هنر و پرداخت واقعگرایانه به موضوعات هنری رخ داد که شاید احتمال بازگشت به فضای عصر قرون وسطایی را در کل ناممکن می نمود. اما در بزنگاه تاریخیِ قرن نوزدهم، اتفاقاتی دست به دست هم دادند که هنر را به سمت تزئینی شدن دوباره سوق داده و در عین حال زمینه را برای ایجاد رشته ای مستقل با عنوان "طراحی گرافیکی" آماده ساختند.
بطور کلی این زمینه ها را ذیل چهار عنوان کلی می توان بررسی کرد که در این مقاله به دو بخش و در مقاله آینده به دو قسمت دیگر خواهیم پرداخت:

1- انقلاب صنعتی

انقلاب صنعتی به معنای "استفاده گسترده از ماشین در تولید"، از اواسط قرن هجدهم در انگلستان آغاز شد. شاید بتوان چنین استنباط کرد که همین مرکزیت انگلستان به عنوان کشورِ آغازگرِ انقلاب صنعتی، زمینه ساز آن شد که نام قرن نوزدهم، از نام حاکم بریتانیا یعنی ویکتوریا اقتباس شود و عصر ویکتوریایی، به عنوان شاخصه قرن نوزهم در اروپا رایج گردد.
انقلاب صنعتی به طور کلی در سه عرصه ایجاد شد: بافندگی و تولید پارچه های زیبا با طرح های پیچ در پیچ گلهای استلیزه شده، کاربست زغال سنگ و همچنین ذوب آهن در عرصه تولیدکه در نهایت باعث ایجاد و اختراع ماشین بخار شد. تمامی این موارد، پایه های لازم برای زندگیِ ماشینی را فراهم کرد و دوران پر از فراز و نشیبِ زندگی بشر، وارد عصر جدیدی شد که بعدها به آن "عصر ماشین" لقب دادند.
غرب پلکان ترقی به سمت صنعتی شدن را با سرعتی غیر قابل باور طی کرد و همین پیشرفت ها زمینه ساز تحولاتی اجتماعی و سیاسی شد: اول آنکه به دلیل نیاز به منابع اولیه مانند نفت و معادنی چون مس، آهن و طلا، کشورهای تازه صنعتی شد اروپا شروع به استعمارگری در کشورهای آسیایی و افریقایی نظیر هند و مصر کردند. جالب آن که در همین استثمارگری می توان اولین نشانه های آشنایی مستشاران غربی را با فرهنگ و هنر شرقی یافت. دوم آنکه ایجاد کارخانه های متعدد در اروپا، جامعه را از صنعتگرانِ خُرد به سمت کارگران عمده پیش برد. سختی کار در کارخانه ها سبب ورود زنان و کودکان به عرصه تولید شد و زمینه را برای آنچه که بعدها تحت عناوینی چون فمنیست ، حق شهروندی، حق رای زنان و قانون منع کار برای کودکان بود فراهم آورد. از سویی دیگر، نیاز روزافزون به کارگر سبب ورود کارگران کشورهای مستعمره به بافت جامعه اروپایی شد و این موضوع نیز از وجهی متفاوت غرب را با فرهنگ و سنن شرق آشنا ساخت.

2- تحولات تفکر

هرچند تحولات صنعتی غرب را تحت عنوان انقلاب صنعتی نام می نهند اما این پیشرفت، چیزی نبود که یک شبه و به یکباره رخ دهد. ریشه های شروع این تحولات و از سویی احساس نیاز به حضور صنعت در زندگی را می توان تا 400سال قبل و در واقع شروع رنسانس در اروپا به عقب راند.
رنسانس، به معنای دگرگونی، به آن عصر از تاریخ غرب لقب داده می شود که اندیشه های متعصب دینی و حضور پررنگ کلیسا در تمامی عرصه های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی را به کنار نهاد و حضور "انسان عصر جدید" را ، به عنوان موجودی اندیشمند و دارای قدرت تغییر زندگی، محکم ساخت. چند اتفاق به این تحول کمک کرد: اول کشفیات دانشمندانی چون گالیله و سپس کپرنیک که برخلاف کتاب مقدس، اثبات کردند که زمین بی حرکت نیست و در مرکز عالم قرار ندارد، بلکه به دورِ خورشید می چرخد. دوم ظهور مارتین لوتر که با ترجمه کتاب مقدس از لاتین به آلمانی، کلیسا را به عنوان تنها پل ارتباطی میان انسان و خدا حذف کرد و با تشکیل شاخه پروتستان، قدرت کلیسا را به شدت تضعیف نمود. سوم آنکه در قرن هفدهم، ظهور فلاسفه ای مانند رنه دکارت - که نقش انسان را در تفکر فلسفی پررنگ کرد- و همچنین کانت با مطرح کردن فلسفه ایده آلیست انتقادی- که روش تفکر و جایگاه بشر را موشکافانه مورد بررسی قرار می داد- همه و همه سبب تثبیت نقش "انسان" در عرص "حضور" شد.
در چنین بینشی، دیگر هر حرکت و اندیشه ای نه از برای رسیدن به خدا و تعالی روح، بلکه به سبب هرچه راحت تر زیستن انسان انجام می گرفت و همین امر سبب اهمیت یافت پیشرفتهای صنعتی در زندگی ماشینی گشت. هرچند این اتفاق به افراطی ترین شکل در قرن بیستم دنبال و تلاش شد معنویت از عرصه زندگی به طور کامل حذف گردد، اما گسترش پوچی و نهلیسم در جامعه غربی، اشتباه بودن این اندیشه را ثابت کرد و در عصر پست مدرن رجعتی به پیشامدرن را شکل داد.

ادامه دارد.....

« لوریس چکناواریان آهنگساز و رهبر ارکستر پیشکسوت موسیقی کشورمان در نشست خبری که در تالار امیرخانی خانه هنرمندان ایران برگزار شد، از جزئیات برگزاری نخستین نمایشگاه نقاشی های خود با عنوان «موسیقی روی بوم» سخن گفت.»

فرآوری: سمیه فروغی، بخش هنری تبیان

وی در ابتدای این نشست گفت: این سومین نمایشگاه نقاشی من است که با حمایت و پشتیبانی خانه هنرمندان ایران برگزار می شود. البته نمایشگاه اول من سال ها پیش در گالری شیرین و نمایشگاه دوم در لس آنجلس آمریکا برگزار شد که خوشبختانه این دو نمایشگاه با استقبال خوب علاقه مندان مواجه شد.
همین موضوع و اعتقادی که بنده به ارتباط بین هنرها دارم باعث شد بار دیگر تصمیم بگیرم بیش از ۵۰ اثر از تابلوهایم را در معرض دید علاقه مندان قرار دهم. البته علاقه من به نقاشی از زمانی آغاز شد که به موسیقی علاقه مند شدم. وقتی به کشورهای مختلف سفر می کردم به ارکستراسیون و رنگ آمیزی در موسیقی بیشتر پی می بردم و همواره دوست داشتم بین دو فضای موسیقی و نقاشی ترکیب و ارتباطی برقرار کنم که بتوانم در قالب آن رنگ سازها و ملودی ها را در بوم نقاشی بیاورم.
چکناواریان بیان کرد: به طور حتم کار من نقاشی نیست، اما جالب است که بدانید در این مدت که به نقاشی علاقه مند شدم بیش از ۱۰۰ تابلو نقاشی کردم و بعد از اینکه این کار را انجام دادم در فکرم این ذهنیت به وجود آمد که به خانه هنرمندان ایران پیشنهاد دهم تا اگر برایشان امکان دارد نمایشگاهی را برپا کنند. من مطمئنم با دیدن این تابلوها بیننده می تواند در ذهن خود موسیقی بشنود و این همان موضوعی است که بسیار به آن علاقه مند بوده و هستم.

وی ادامه داد: همه از اینکه یک موزیسین نقاشی می کند تعجب می کنند و می پرسند یک آهنگساز با نقاشی چه کار دارد؟ به نظرم همه هنرها هم خانواده هستند. در واقع رنگ ها برای من جذاب هستند، رنگ آمیزی تابلوها مرا به این فکر انداخت آیا می شود با همین رنگ ها موسیقی ساخت؟ من هر رنگ را به شکل سازی می بینم و ارکستراسیون را با استفاده از این رنگ ها و ارتباط آنها با یکدیگر می سازم. این اتفاق 10 سال قبل افتاد اما مدتی قبل به این فکر کردم که آیا می توانم آنچه به شکل موسیقی می شنوم را با رنگ بیان کنم؟ البته من هر روز نقاشی نمی کنم بلکه ممکن است یک هفته در ماه را به نقاشی اختصاص دهم.
این موزیسین درباره نقاشی هایش همچنین توضیح داد: من از علامت های موسیقی در آثارم بسیار استفاده می کنم. موسیقی علم عجیبی است و اگر شما هزار سال هم کار کنید امکان ندارد همه چیز را بدانید. هیچ رشته هنری دیگری این قدر کار تکنیکال ندارد با این حال بدبختی ما در موسیقی این است که هرچه قدر هم شما آهنگ بنویسید تا اجرا نشود فایده ای ندارد و کسی از آن آگاه نخواهد شد، با نقاشی این حس دیگر وجود ندارد و می بینم که حاصل کارم پس از خلق به راحتی قابل دیدن است و دیگران می توانند آن ببینند.
وی با بیان اینکه نقاشی هایش برای فروش نیست اظهار کرد: یک بار یکی از نقاشی هایم را فروختم و بسیار ناراحت شدم احساس می کردم یکی از فرزندانم را فروخته ام. به همین دلیل نمی توانم آنها را به کشور دیگری ببرم، نمایشگاه در خارج از کشور به اسپانسر نیاز دارد و برای این کار هم آثار باید فروشی باشند. از خانه هنرمندان متشکرم که بدون هیچ هزینه ای قبول کرد آثارم را به نمایش بگذارد.
چکناواریان درباره علاقه مندی اش به سایر هنرها نیز اظهار کرد: من به نقاشی علاقه بسیاری دارم، به علاوه داستان نیز می نویسم که مجموعه ای از این داستان ها که بعضی به فارسی و بعضی ترجمه داستان های انگلیسی من است مهرماه امسال منتشر خواهد شد. به علاوه به سینما نیز بسیار علاقه دارم و دوست دارم فیلم هم بازی کنم. همه هنرها به هم مربوط هستند و اگر شما در یک زمینه کار می کنید می توانید باقی آنها را نیز تجربه کنید. کار اصلی من در ارکستر است اما باقی هنرها را هم دوست دارم.
این رهبر ارکستر همچنین درباره حضور در ارکستر ملی نیز گفت: من به عنوان رهبر مهمان در ارکستر ملی حضور دارم و همیشه نیز به شکل رهبر مهمان کار کرده ام. دوست ندارم پایبند کاری باشم زیرا آزادی ام برایم از همه چیز مهم تر است. بدون آزادی نمی توانم خلاقیت داشته باشم.
نمایشگاه "موسیقی روی بوم" از 30 فروردین تا 5 اردیبهشت در خانه هنرمندان ایران برگزار می شود .

منابع:
- هنر آنلاین
- فرهنگ و هنر

حکومت طولانی ویکتوریا (1819-1901)، ملکه بریتانیای کبیر و ایرلند که قریب به دو سوم قرن نوزدهم را شامل گشت، سبب شد قرن نوزدهم، عصر ویکتوریایی و هنرِ جاری در این قرن با نام کلی "هنر ویکتوریا" (Victorian Arts)شناخته شود. اما چه چیز زمینه ساز شکل گیریِ هنری آنچنان متفاوت و البته با خصوصیاتی قابل توجه شد که باعث گشت نام این عصر از نام حکومت بریتانیایی وام گرفته شود؟ در این نوشتار به زمینه های شکل گیری عصر ویکتوریایی و پاسخ به این پرسش خواهیم پرداخت.

سمیه رمضان ماهی- بخش هنری تبیان

در دوران حکومت ویکتوریا بر بریتانیای کبیر، اصول اخلاقیِ شدید، همراه با اعتقادات دینی و خوش بینی، کاملا بر جامعه قرن نوزدهم حاکم گشت. پس از گذار از عصر روکوکویی در قرن گشته، اکنون جامعه پذیرای آرامشی برآمده از ایمان همراه با روشنفکری بود. شاید بتوان بنیادی ترین تفکر حاکم بر عصر ویکتوریایی را در این شعار معروف و رایج در آن زمان یافت:" خداوند در ملکوت است و اوضاع از هر جهت روبه راه است".
این آرامشِ حاکم بر جامعه، سبب گسترش هنر شد؛ سنن خانوادگی، ارزشهای میهن پرستی، جایگاه اخلاقی همدردی و صمیمیت، همگی بر هنر موثر افتاد و تلاش شد در طرح های هنری ثبت و منتقل گردد؛ مانند نقوشی که دوشیزگان زیبارو را همراه با کودکانی شاد تصویر می کنند که در حال بازی با سگ ها و حیوانات خانگی، ساعاتی پر از شور و شعف را سپری می کنند.
این خوش بینی، سبکی هنری را شکل داد که در کل متمایل به پیچیدگی، زرق و برق با تزئینات پرشاخ و برگ، حواشی و استفاده از حروف تزئینی گرافیکی بود. طرح هایی به شدت ارگانیک، که سبکی التقاطی را شکل می داد که با طراحی های متضاد از اشکال گیاهیِ دوران باروک، حروفِ قرون وسطایی، نقوش هندسی و درهم بافت گوتیکی وابستگیش به هنر ادوار گذشته را نمایش می داد و در عین حال به دلیل استفاده از قرینگی، تزئینات دو بُعدی و نقوش حیوانات عجیب الخلقه یادآور هنر شرق نیز بود.

اما دلیل این سطح گسترده از تحولات چه بود؟

هرچند هنر غرب در دوران پیشارنسانسی و در عصر رومانسک و گوتیک، بسیار به انگاره های هنر شرقی و تفکر عرفانی شبیه بود، اما با شروع رنسانس، و همزمان با کشف "علمِ مناظر و مرایا" (پرسپکتیو) از یک سو و کشف رنگ و روغن و رواج بوم نقاشی، آنچنان تحولی در هنر و پرداخت واقعگرایانه به موضوعات هنری رخ داد که شاید احتمال بازگشت به فضای عصر قرون وسطایی را در کل ناممکن می نمود. اما در بزنگاه تاریخیِ قرن نوزدهم، اتفاقاتی دست به دست هم دادند که هنر را به سمت تزئینی شدن دوباره سوق داده و در عین حال زمینه را برای ایجاد رشته ای مستقل با عنوان "طراحی گرافیکی" آماده ساختند.
بطور کلی این زمینه ها را ذیل چهار عنوان کلی می توان بررسی کرد که در این مقاله به دو بخش و در مقاله آینده به دو قسمت دیگر خواهیم پرداخت:

1- انقلاب صنعتی

انقلاب صنعتی به معنای "استفاده گسترده از ماشین در تولید"، از اواسط قرن هجدهم در انگلستان آغاز شد. شاید بتوان چنین استنباط کرد که همین مرکزیت انگلستان به عنوان کشورِ آغازگرِ انقلاب صنعتی، زمینه ساز آن شد که نام قرن نوزدهم، از نام حاکم بریتانیا یعنی ویکتوریا اقتباس شود و عصر ویکتوریایی، به عنوان شاخصه قرن نوزهم در اروپا رایج گردد.
انقلاب صنعتی به طور کلی در سه عرصه ایجاد شد: بافندگی و تولید پارچه های زیبا با طرح های پیچ در پیچ گلهای استلیزه شده، کاربست زغال سنگ و همچنین ذوب آهن در عرصه تولیدکه در نهایت باعث ایجاد و اختراع ماشین بخار شد. تمامی این موارد، پایه های لازم برای زندگیِ ماشینی را فراهم کرد و دوران پر از فراز و نشیبِ زندگی بشر، وارد عصر جدیدی شد که بعدها به آن "عصر ماشین" لقب دادند.
غرب پلکان ترقی به سمت صنعتی شدن را با سرعتی غیر قابل باور طی کرد و همین پیشرفت ها زمینه ساز تحولاتی اجتماعی و سیاسی شد: اول آنکه به دلیل نیاز به منابع اولیه مانند نفت و معادنی چون مس، آهن و طلا، کشورهای تازه صنعتی شد اروپا شروع به استعمارگری در کشورهای آسیایی و افریقایی نظیر هند و مصر کردند. جالب آن که در همین استثمارگری می توان اولین نشانه های آشنایی مستشاران غربی را با فرهنگ و هنر شرقی یافت. دوم آنکه ایجاد کارخانه های متعدد در اروپا، جامعه را از صنعتگرانِ خُرد به سمت کارگران عمده پیش برد. سختی کار در کارخانه ها سبب ورود زنان و کودکان به عرصه تولید شد و زمینه را برای آنچه که بعدها تحت عناوینی چون فمنیست ، حق شهروندی، حق رای زنان و قانون منع کار برای کودکان بود فراهم آورد. از سویی دیگر، نیاز روزافزون به کارگر سبب ورود کارگران کشورهای مستعمره به بافت جامعه اروپایی شد و این موضوع نیز از وجهی متفاوت غرب را با فرهنگ و سنن شرق آشنا ساخت.

2- تحولات تفکر

هرچند تحولات صنعتی غرب را تحت عنوان انقلاب صنعتی نام می نهند اما این پیشرفت، چیزی نبود که یک شبه و به یکباره رخ دهد. ریشه های شروع این تحولات و از سویی احساس نیاز به حضور صنعت در زندگی را می توان تا 400سال قبل و در واقع شروع رنسانس در اروپا به عقب راند.
رنسانس، به معنای دگرگونی، به آن عصر از تاریخ غرب لقب داده می شود که اندیشه های متعصب دینی و حضور پررنگ کلیسا در تمامی عرصه های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی را به کنار نهاد و حضور "انسان عصر جدید" را ، به عنوان موجودی اندیشمند و دارای قدرت تغییر زندگی، محکم ساخت. چند اتفاق به این تحول کمک کرد: اول کشفیات دانشمندانی چون گالیله و سپس کپرنیک که برخلاف کتاب مقدس، اثبات کردند که زمین بی حرکت نیست و در مرکز عالم قرار ندارد، بلکه به دورِ خورشید می چرخد. دوم ظهور مارتین لوتر که با ترجمه کتاب مقدس از لاتین به آلمانی، کلیسا را به عنوان تنها پل ارتباطی میان انسان و خدا حذف کرد و با تشکیل شاخه پروتستان، قدرت کلیسا را به شدت تضعیف نمود. سوم آنکه در قرن هفدهم، ظهور فلاسفه ای مانند رنه دکارت - که نقش انسان را در تفکر فلسفی پررنگ کرد- و همچنین کانت با مطرح کردن فلسفه ایده آلیست انتقادی- که روش تفکر و جایگاه بشر را موشکافانه مورد بررسی قرار می داد- همه و همه سبب تثبیت نقش "انسان" در عرص "حضور" شد.
در چنین بینشی، دیگر هر حرکت و اندیشه ای نه از برای رسیدن به خدا و تعالی روح، بلکه به سبب هرچه راحت تر زیستن انسان انجام می گرفت و همین امر سبب اهمیت یافت پیشرفتهای صنعتی در زندگی ماشینی گشت. هرچند این اتفاق به افراطی ترین شکل در قرن بیستم دنبال و تلاش شد معنویت از عرصه زندگی به طور کامل حذف گردد، اما گسترش پوچی و نهلیسم در جامعه غربی، اشتباه بودن این اندیشه را ثابت کرد و در عصر پست مدرن رجعتی به پیشامدرن را شکل داد.

ادامه دارد.....

در ادامه بحث مقاله قبلی که در مورد "اصل اسلیمی" بود، به درک از اصل اسلیمی رسیدیم؛ در این مقاله نیز در میابیم که آثار هنرهای صناعی هم در کمال زیبایی جلوه می کنند. کاربرد نقوش اسلیمی در دوره های قبل از اسلام ایران نیز دیده می شود، همچنین شواهد تاریخی، گویای این حقیقت هستند. گویا نقوشی که درآنها استفاده شده پایه ی اصلی بسیاری از نقوش اسلیمی دوران اسلامی هستند.

سمیه فروغی- بخش هنری تبیان

به طور مثال می توان به برخی از اشیاء های مفرغی لرستان و یا برخی از اشیاء های به دست آمده از زیویه اشاره کرد، این ظروف سرشار از "نقوش گیاهی" هستند. این ظروف را می توان جزء اولین نمونه های نقوش اسلیمی به حساب آورد. از برترین ویژگی های این نقوش می توان به در هم پیچیدگی و خمیدگی و در هم تافتگی اشاره کرد؛ به جز این موارد مقداری ظروف سفالی و فلزی از "دوره ی هخامنشی" و به ویژه بر روی ریتون ها نقوش اسلیمی شکل دیده می شود.این نقوش نیز از گیاهان و گلها ایجاد شده اند. قابل توجه است که طرح های اسلیمی، بر روی ظروف فلزی دوره ی اشکانی به وفور یافت می شود.

نقوش اسلیمی همچون معماری تزئینی، در دوره ی اسلامی بر روی ظروف سفالی و فلزی و سایر رسانه های هنری راه تکامل را پیمود. نقوش اسلیمی گاهی به طور مستقل و گاهی نیز با ترکیبی از سایر نقوش بر روی ظروف ظاهر شد. از سده ی هفتم هجری به بعد طرح های اسلیمی به قدری گسترده شده که در بیشتر رسانه های هنری، سفالینه ها و فلزینه ها تا رحل قرآن ها و مشبّک کاری های چوبی و حجّاری ها به کار رفت.

«نقوش اسلیمی همچون معماری تزئینی، در دوره ی اسلامی بر روی ظروف سفالی و فلزی و سایر رسانه های هنری راه تکامل را پیمود. نقوش اسلیمی گاهی به طور مستقل و گاهی نیز با ترکیبی از سایر نقوش بر روی ظروف ظاهر شد. بشقابی لعابدار از سده ی سوم هجری از نیشابور به دست آمده است که روی این بشقاب مملو از نقوش برگهای باز وبسته وساقه های در هم پیچیده است.از سده ی هفتم هجری به بعد طرح های اسلیمی به قدری گسترده شده که در بیشتر رسانه های هنری، سفالینه ها و فلزینه ها تا رحل قرآن ها و مشبّک کاری های چوبی و حجّاری ها به کار رفت.» 1
در دوران مغول، استفاده های گوناگونی از نقوش اسلیمی و ختایی در آثار هنری مختف شده است. اسلیمی و ختایی در دوران مغول تاحدی رایج و معروف بودند که هر جا اینگونه نقوش دیده می شوند به طور قطع، هنر دوران مغول را یادآوری می کنند. این نقوش در زیور آلات زنانه نیز مشاهده می شود؛ مانند گردنبند طلایی که مربوط به سده ی هفتم هجری است؛ همانطور که مشاهده می شود گردنبند دارای نقوش در هم پیچیده ی اسلیمی است.

مغولان زندگی چادر نشینی را بر شهر نشینی ترجیح دادند لذا نقوش اسلیمی و ختایی آنان بر روی چادرهایشان نیز نمایان شد. در دوره ی تیموریان اسلیمی با شکوه فراوانی بر روی ظروف ظاهر شد؛ همچنین در دوره ی تیموریان سنگ قبرها و سنگ های یادبود و خاتم کاری های چوبی مشبّک نیز با اسلیمی های غنی تزئین می شدند.پس از آن گستردگی نقوش اسلیمی به بهترین نحو در دوران صفویان به وضوح مشاهده می شود که در دوران شاه عباس اول قوّت گرفت؛ در این دوران نقوش اسلیمی در جهت های مختلفی مانند پرده ها، فرش ها و حتی ظروف و کاشی ها و غیره راه یافت. نقوش اسلیمی در دوره ی صفوی تا جایی رشد کرد که بر روی بسیاری اشیاء متفاوت نیز نمایان شد ماند یک جفت دمپایی که در سده ی یازدهم هجری در کرمان تولید شده است.

این وسعت تنوع در آثار مرتبط با نقوش اسلیمی حتی بعد از دوران صفویان نیز بر روی اشیاء و ظروف و ابزارها و وسایل مختلف ادامه یافت و تبدیل به یکی از اصول مهم نقاشی تزئینی ایران شد.

پی نوشت:

1- آژند، یعقوب، هفت اصل تزئینی هنر ایران، نشر پیکره، (1393) ، ص(70)

در مقاله ی پیش به توضیح اصل اول از هفت اصل تزئینی هنر ایران « اصل اسلیمی» پرداخته شد، در این مقاله جایگاه و کاربردهای اسلیمی در معماری ایران، طی ادوار مختلف در ایران را می خوانید.

سمیه فروغی، بخش هنری تبیان

تاریخ و پیشینه اسلیمی را می توان در آثار سفالی مربوط به چهار هزار سال پیش از میلاد ایران جستجو کرد.نقوش گیاهی و حیوانی بر روی سفالها نقوشی کاملا "انتزاعی" هستند . هنرمندان ایرانی نقوش موجود در طبیعت را استیلیزه کرده اند و بر روی سفالینه های خود بوجود آورده اند ، گل و گیاه و درخت جایگاه ویژه ای در فرهنگ باستانی ایران داشت ، نقش گل و گیاه و درخت و پرنده و جانور به تعابیر اسطوره آفرینش استفاده می شد.مانند نقوش کتاب بندهش که در مورد اسطوره آفرینش است ، همچنین به خاطر قداستی که در نقوش نام برده وجود داشت؛ به دلیل اینکه این نقوش مقدس شمرده می شدند توانستند به وسایل کاربردی روزمره مردم و همچنین آثار هنری آن دوران وارد شوند .

اسلیمی در معماری در سنگ نگاره ها ، گچبری ها و کاشیکاری ها خلاصه می شد . مانند سنگ نگاره های هخامنشی که در آن گل نیلوفر و برگ نخل که ساقه های آنها در هم پیچیده و تکرار شده اند. نقوش گیاهی موجود در سنگ نگار های سر ستون طاق بستان دوره ساسانی نیز شباهت هایی به اسلیمی های دوران اسلامی دارند .هنر "گچبری" بهانه دیگری برای ایجاد نقوش اسلیمی در معماری است . هنر گچبری از دوره اشکانی شروع شد ، هنرمندان این دوران از نقوش گیاهی بهره فراوانی گرفتند و آنها را در تزئینات بناها به کار می گرفتند ، در دوره اشکانی نقوش اسلیمی های زیبایی را میبینیم که شباهت بسیاری به اسلیمی های دوره ی اسلامی دارند .از قرن چهارم هجری تا ششم هجری بواسطه ی نقوش اسلیمی گچبری پیشرفت چشمگیری کرد.

از قرن هفتم هجری به بعد نقش اسلیمی دیگر بر روی کاشی های میانی و زرین نام ایجاد شد و وارد معماری شد ؛همانطور که در "مقاله پیش" اشاره شد، در این مرحله است که اصول هفتگانه اسلیمی، شکل می گیرد؛ از مشهورترین و ماهرترین طراحان اسلیمی بر روی کاشی در دوران ایلخانی ، می توان خاندان هنرمند "ابو طاهر کاشانی"را نام برد.

از سده هشتم هجری به بعد کاشیکاری جای گچبری را گرفت و جالب آنکه طرح های اسلیمی در کاشیکاری ها همواره از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده اند. در قرن نهم هجری اسلیمی از کاربرد وسیع تری برخوردار شد . پس از آن در قرن دهم هجری (دوره صفویان)نیز طرح اسلیمی کاربرد گسترده تری نسبت به قبل پیدا کرد در این مورد نویدی شیرازی در مثنوی هایش از بهره گیری از نقش اسلیمی در دیوارها و دیوار نگاره های کاخ شاه طهماسب در قزوین یاد می کند .در این طرح ها پیچک های گیاهی دایره وار در هم تابیده و در آغاز گاه با گره گل مانندی به هم گره خورده اند .

«گچبری هایی که از تیسفون به دست آمده (محفوظ در موزه ی متروپولیتن ، نیویورک) نشان دهنده ی بهره یابی هنرمندان از نقوش پیچیده ی گیاهی است و این بهره یابی ها را میتوان موقوف به این نکته دانست که پیچک های گیاهی و درختی در نزد هنرمندان ، یادآور اندیشه ی کهن انسان شرقی از درخت زندگی بوده است که بعضی از محققان بدان تاکید ورزیده اند .گچبری در دوره اسلامی کاربردی وسیع پیدا کرد . گچبری دوره ی ساسانی نه تنها در سرزمین های بیزانس موثر بود ، بلکه در هنرهای تزئینی دوره ی امویان و عباسیان هم سال های متمادی به کار رفت و به ویژه به تبع تحریم پیکره پردازی ، کاربردی وسیع یافت و به تدریج رو به تکامل گذاشت .باستان شناسان و هنر پژوهان سده ی نوزدهم غربی از آنجا که اطلاع چندانی از منشا این طراحی ها نداشتند ، آن را به اعراب نسبت دادند و "عربسک" (Arabesque) یعنی "عربانه" یا "عربی وار"خواندند ؛ اما بعد ها دریافتند که این نوع نقوش هیچ ربطی به اعراب ندارند و لذا از اصطلاح اسلیمی در توصیف آن ها بهره جستند.»1

پی نوشت :
1- آژند، یعقوب، هفت اصل تزئینی هنر ایران، نشر پیکره، (1393) ، ص(61)

خوش به حال آنها که صدایشان به جایی می رسد. اگر آلبومشان مجوز نمی گیرد، حق و حقوقشان پرداخت نمی شود یا هر اتفاق دیگری برایشان رخ می دهد، می توانند از هر فضایی برای بیان حق از دست رفته شان استفاده کنند، از مظلومیت موسیقی بگویند و دست کم دردشان را به گوش همه برسانند. واقعا خوش به حالشان، چون بسیاری از هنرمندان این عرصه از همین فرصت هم بی بهره اند و صدایشان به جایی نمی رسد. هنرمندان مظلوم موسیقی نواحی اگر خیلی خوش شانس باشند به ازای چند دهه فعالیت در عرصه موسیقی در ماه مستمری ناچیزی دریافت می کنند و روزگار سختی را می گذرانند.

بخش هنری تبیان

هنرمندان موسیقی نواحی حال خوشی ندارند. طی سال های گذشته بارها در اندک فرصت هایی که برای حرف زدن داشته اند، از دردهایشان گفته اند. از این که روزگارشان سخت می گذرد. آن قدر سخت که وقتی می خواهند از زندگی حرف بزنند، بغضی ته گلویشان را می گیرد. آنها که تمام عمرشان را برای اصیل ترین موسیقی های این سرزمین با تمام خرده فرهنگ هایش گذاشته اند، حالا تنها مانده اند و هیچ کس صدایشان را نمی شنود.
مجید پاکدل، نوازنده موسیقی نواحی است. او در استان بوشهر زندگی می کند و زندگی سختی دارد. وقتی درباره مستمری وزارت ارشاد به فعالان موسیقی نواحی از او سوال می کنم، می گوید: نه مستمری دارم، نه بیمه و نه هیچ چیز دیگر. اما چه کنیم که آدم بیسواد اوضاعش بهتر از این نمی شود.
او می افزاید: مسئولان مدام می گویند موسیقی نواحی گنج است. اگر این موسیقی گنج محسوب می شود، چرا کسانی که عمرشان را پای این گنج گذاشته اند، مورد بی توجهی قرار می دهند؟
سال گذشته یک جشنواره خصوصی برای موسیقی نواحی برگزار شد. ما هم در جشنواره حضور داشتیم و استاد رجب که یکی از هنرمندان بزرگ موسیقی مقامی بوشهر است، هم به جشنواره آمد.
این هنرمند ادامه می دهد: امسال دیگر استاد رجب در این دنیا نیست تا اگر جشنواره ای بود، بیاید و بنوازد. کاش خانه اش را دیده بودید. یک اتاق که یک فرش 12متری هم برایش بزرگ بود، هیچ نداشت و فقط یک عمر پای موسیقی ایستاده بود. اینجا در استان بوشهر هنرمندان بزرگ زیادی زندگی می کنند، اما اغلب در تنهایی و بدبختی می میرند و هیچ کس سراغشان را نمی گیرد.

مستمری 120 هزار تومانی!

غلامحسین غفاری هم یکی از خواننده های خوش صدای موسیقی مقامی است و صدایش را در موسیقی بی نظیر تربت جام شنیده ایم. او درباره مستمری که از وزارت ارشاد می گیرد، می گوید: چه بگویم که ما بی صاحب مانده ایم. خجالت می کشم این سوال شما را جواب بدهم. خیلی ها می پرسند ارشاد چقدر مستمری به تو می دهد و این سوال خیلی تلخ است. چطور بگویم که 40سال زندگی ام را پای موسیقی گذاشته ام و حالا 120 هزار تومان حقوق می گیرم.
او ادامه می دهد: از سال 1360 بود که همه کارهایم را طلاق دادم و موسیقی را نگه داشتم. حالا گاهی به خودم می گویم کاش آنها را هم کنار موسیقی نگه می داشتم تا امروز در روزگار پیری شرایط بهتری داشتم.
ابراهیم حدیدی، سرنانواز برجسته سیستان و بلوچستان، 80 سال دارد. روزها و شب ها، بهارها و زمستان های زیادی را گذرانده و حالا بی هیچ گونه حمایت، مستمری و درآمد روزها را به شب می رساند. آن طور که خانواده اش می گویند هیچ مسئولی حتی سراغی هم از این استاد بزرگ موسیقی بلوچستان نمی گیرد.

مدارکم گم شده

علی مغازه ای، فعال موسیقی نواحی که در دو سال گذشته جشنواره موسیقی نواحی آیینه دار را هم برگزار کرده است، درباره شرایط این هنرمندان می گوید: بسیاری از هنرمندان موسیقی نواحی در شرایط دشواری زندگی می کنند و در همان شرایط دشوار از دنیا می روند. خلیفه غلام مارگیری که در بهار سال 94 درگذشت، توسط خانواده و چند نفر از همسایگان و آشنایان نزدیک تشییع شد و و مسئولان استان دو روز بعد از این واقعه خبردار شدند و برایش بزرگداشت گرفتند!

حسن سمندری، فرزند استاد غلامحسین سمندری است. پدرش که قبله دوتار خراسان رضوی نامیده می شد، چهار سال پیش درگذشت. پسر اما راه پدر را فراموش نکرده و با این که روزگار سختی دارد، حاضر نیست قدمی از آنچه پدر گفته کج بگذارد. او می گوید: روزگار خیلی سختی دارم، فرزندم هر دو کلیه اش را از دست داده و هیچ کاری نمی توانم برایش انجام دهم. ساز استاد را در شرایطی که حال فرزندم خوب نبود 200 هزار تومان فروختم و خرج درمان او کردم.
وی ادامه می دهد: از وزارت ارشاد چه بگویم.... پنج سالی می شود همه لوح تقدیرها و مدارکم را فرستاده ام تا برایم پرونده تشکیل دهند و مستمری دریافت کنم. گفتند مدارکت گم شده! من که جز موسیقی هیچ شغل دیگری ندارم باید چه کنم؟
حسن سمندری ادامه می دهد: استاد سمندری همیشه به من می گفت مبادا پا به مجلس عروسی و بزم بگذاری و ساز بزنی. من هم همیشه نصیحت ایشان را اجرا کرده ام. ما حرمت ساز و موسیقی مان را داریم، اما کاش یکی هم به فکر ما باشد. گناه ما چیست؟ این که ساز سنتی خودمان را حفظ می کنیم؟ این که نمی گذاریم زبان مادری مان گم شود؟ ما کارهای خوبی انجام می دهیم و نتیجه خوبی نمی گیریم، نمی دانم باید چه بگویم.
این هنرمندان اغلب از هوشنگ جاوید و علی مغازه ای پژوهشگران و فعالان موسیقی نواحی به نیکی یاد می کنند و همچنین کیوان ساکت آهنگساز و نوازنده را از معدود کسانی می دانند که هنرمندان موسیقی نواحی را فراموش نکرده و هر وقت بتوانند یاری شان می کنند.

زندگی در بحران

علی مغازه ای، فعال موسیقی نواحی که در دو سال گذشته جشنواره موسیقی نواحی آیینه دار را هم برگزار کرده است، درباره شرایط این هنرمندان می گوید: بسیاری از هنرمندان موسیقی نواحی در شرایط دشواری زندگی می کنند و در همان شرایط دشوار از دنیا می روند. خلیفه غلام مارگیری که در بهار سال 94 درگذشت، توسط خانواده و چند نفر از همسایگان و آشنایان نزدیک تشییع شد و و مسئولان استان دو روز بعد از این واقعه خبردار شدند و برایش بزرگداشت گرفتند!
او ادامه می دهد: اغلب این هنرمندان سالخورده هستند و به طور طبیعی مثل هر انسانی بیمار می شوند و نیاز به درمان دارند، اما هیچ کس به دادشان نمی رسد.
پرسش اصلی این است واقعا وظیفه کیست که حواسش به این افراد باشد؟ یک مامور آتش نشانی، یک مأمور کلانتری یا هر کسی در هر کجا که کار می کند یک سری اقدامات اجتماعی برایش در نظر گرفته می شود تا در زندگی دچار بحران نشود، اما این هنرمندان خود در شرایط بحرانی زندگی می کنند.
این پژوهشگر موسیقی نواحی می افزاید: حرف عموم هنرمندان موسیقی نواحی ایران این است که هر وقت مسئولان به ما نیاز دارند کارمان می شود اعتبار و خودمان آبروی فرهنگ و هنر، اما تا آن چند روز مراسم به پایان می رسد بسرعت فراموشمان می کنند. بسیاری از این هنرمندان پول خرید داروهای خود را هم ندارند.
مغازه ای می افزاید: بارها همراه برخی از این هنرمندان به جاهایی مراجعه کرده ام و متوجه شده ام متولیان امور هنری در سازمان ها و مراکز مرتبط با وضعیت هنرمندان موسیقی ایران، همه از قوانین و مقررات صحبت می کنند و بخشنامه و آیین نامه را پیش می کشند، اما من شهادت می دهم بیشتر این مصوبات و بخشنامه ها فقط در پیچیده کردن وضع هنرمندان نقش دارد تا حل مشکلات.

منبع: جام جم/زینب مرتضایی فرد

هرمان زاف، هنرمند آلمانی، از شناخته شده ترین هنرمندان عرصه گرافیک در قرن بیستم است. وی متولد 1918م. است که در سال 2015 فوت شد. در این نوشتار با این هنرمند آشنا خواهید شد.

سمیه رمضان ماهی-بخش هنری تبیان

زاف از هنرمندان تایپوگراف و گرافیست شناخته شده قرن حاضر و یک طراح و مدیر هنری فوق العاده بود. مهمترین دستاورد زاف که نام او را در عرصه تاریخ گرافیک ماندگار کرد، تلاشهای وی برای مطابقت دادن نگرش سنتی و ترکیبب دانش تاریخی با تکنولوژی نوین روز جهان بود. مهمترین آثار وی عبارتند از: طراحی تایپفیس های پلاتینو1950، مِلیور1952، اُپتیما1958، آی تی سی زاف اینترنشنال1977 ، آی تی سی زف چَنسِری 1979 و بسیاری تایپفیس های دیگر
همانطور که اشاره شد، شهرت زاف در طراحی گرافیک معاصر ، بیشتر به دلیل تعلیم سنت گرایی است. تلاش او در طی سالیان متمادی که به کار و فعالیت مشغول بود در جهت به کاربردن سازه های تاریخی تایپوگرافی بود که با طراحی تکنولوژی مدرن به طرز بی نظیری هماهنگ شده بودند. و به همین جهت لقب یکی از صریح ترین تایپوگرافیست ها را در عرصه تجسمی از آن خود کرد.

زاف در شهر نورنبرگ آلمان متولد شد. هنر را به صورت خودآموخته تجربه کرد. برای یادگیری اصول هنر گرافیک، به مطالعه آثار رودلف کخ ، خوشنویس و تایپوگراف آلمانی پرداخت. سپس دو کتاب مهارت نوشتاری و کتاب نگارش، تذهیب و حروفگذاری، اثر ادوارد جانسون با دقت مطالعه کرد و در خلال همین مطالعات اصول تناسب حروف و لزوم توجه به اجزاء تشکیل دهنده حروف را برای ایجاد یک ترکیب بندی هماهنگ فراگرفت.
وی در سال 1938م وارد چاپخانه پل کخ شد که در فرانکفورت قرار داشت. بعد از آن به طراحی آزاد پرداخت. در سالهای 1940 به طراحی مدل های نوشتاری جدید روی آورد و توانست سفارش و انجام بسیاری از تاپیفس های مشهور آن زمان را بدست آورد.
پلاتینو از مشهورترین و پرآوازه ترین طراحی های حروفی وی بود که با توجه به اصل مدل نوشتاری ایتالیایی آن که مربوط به قرن 16 بود نامگذاری گردید. مهمترین خصلت این حروف پلاتینو، تلفیق بی نظیر شیوه های معاصر با شیوه های شناخته شده سنتی در یک ترکیب بندی هماهنگ بود که به حروف جلوه و دلپذیری خاصی می بخشید. حروف طراحی شده دیگری که به دست زاف انجام شد، اُپتیما بود که به دلیل داشتن فرم سن سریف در مدل های کلفت و نازک، به یکی از پایه ای ترین طراحی حروف ها در نیمه قرن بیستم مشهور گشت.

علاوه بر طراحی و تایپوگرافیف زاف در نوشتن کتب تخصصی هنری نیز تلاش های عمده ای کرد که بیشتر به تاریخ تایپوگرافی و کالیگرافی می پرداخت. او که فرم حروف را جالب ترین شکل هنری در زمان حاضر می دانست کتاب شیوه تایپوگرافی دستی را در دوجلد و به سال های 1954 و 1970 نگارش کرد که هر کدام بیش از 100 صفحه بود و به دلیل پرداخت به تاریخ تایپوگرافی معاصر به 16زبان ترجمه شد.
وی به دلیل علاقه خاصی که به سنت طراحی رودلف کُخ داشت، علائم تجاری و نشانه های زیادی را بر اساس سنت قرون وسطایی انجام داد و آن را در کتابی با عنوان نشانه ها چاپ کرد.

نگارش همین کتب، همراه با مطالعات فراوان وی در زمینه تایپوگرافی، راه او را به دانشگاه باز کرد و علاوه بر آلمان در دانشگاه های ایالات متحده نیز به تدریس مشغول شد.
علاوه بر تمامی این فعالیت ها، زاف در خلال سال های 1947تا1956 به عنوان مدیر طراحی حروف در موسسه طراحی حروف اِگ در فرانکفورت و مِین بود و در اواخر عمر نیز به عضویت هیات مدیره شرکت زاف، بِرنز و همکاران اشتغال داشت.
زاف برای شرکت ها و موسسات آلمانی، انگلیسی و امریکایی زیادی به طراحی حروف پرداخت و توانست حروفی را طراحی کند که به دلیل نمادین بودن قابلیت آن را داشتند که به سرعت شناسایی شوند و به دلیل داشتن فرم دست نوشته وار، ماهیتی متفاوت داشته باشند.

از کارهای شاخص دیگر زاف، تصویرنگاری برای کتاب لائوتسه با عنوان کتاب تغییرات بود. وی در این تصاویر به حک کزدن حروف با روش خراش دادن استفاده کرد.
معروفیت زاف در هنر تایپوگرافی تا بدانجا پیش رفت که انجمن هنرهای تایپوگرافی شیکاگو، در شصتمین سالگرد تاسیس خود، کتابی را برای تجلیل از زاف با عنوان هرمان زاف و فلسفه طراحی او چاپ و منتشر کرد. این کتاب شامل منتخبی از طراحی های زیبای زاف بو د و مقالات و سخنرانی های او درباره تایپوگرافی، کالیگرافی و طراحی حروف را نیز شامل می شد.

سهراب پورناظری- آهنگساز و نوازنده - هجدهم و نوزدهم ماهِ جاری ٓ ششم و هفتم آپریل- در دانشگاه آمریکایی سلیمانیه ی عراق به اجرای کنسرت و سخنرانی پرداخت.

فرآوری: سمیه فروغی، بخش هنری تبیان

او در این برنامه با همراهی "حسین زهاوی" و همچنین "ارتان تکین" به اجرای کنسرت پرداخت و برنامه ای را به صورت سه نوازی اجرا کرد، علاوه بر آن ورک شاپی برای دانشجویان این دانشگاه برگزار شد و درباره شناخت درست از ریشه های فرهنگ ایران که اساس اندیشه ی انسان های این سرزمین از شرق دور تا غرب است و همچنین شناخت بیشتر مکاتب هنری ایرانشهری سخنرانی کرد.
این آهنگساز و نوازنده تنبور، هفته پیش گفته بود: "هگل بر این اعتقاد است که تاریخ جهانی با ایران آغاز می شود! به اعتقاد این فیسلوف برجسته، آنچه در تاریخ، فلسفه و همه ی امور قابل تأمل و اساسی است "وحدت در کثرت" است. ایران یک آغاز تاریخ است، به خصوص اینکه در تحقیقات جدیدی که روی تاریخ ایران قبل از اسلام می کنند، بر این نکته تأکید می شود."

او در ادامه با اشاراتى در نظریات دكتر طباطبایى در حوزه فلسفه ی سیاسى بیان كرده كه: "اگرچه هر ملتی ٓ از جمله ما- باید نگاهش به آینده باشد؛ اما در عین حال نباید این مساله را فراموش کنیم که ما تاریخ ملی داریم و به عنوان ملتی که دارای آگاهی تاریخی است تاریخ نوشتیم و در این میان زبان فارسی، نقش بسیار مهمی ایفا کرده است. طبق نظریات آریاسپ دادبه در حوزه تاریخ فرهنگ؛طرح مسئله مكاتب هنر ایران در ذیل علم شرق شناسی باعث وضع اصطلاحاتی شده است كه درعالم مافی الذاته وجود نداشته است و به كارگیری آن موجب سوءتعبیر و توهمی مضاعف خواهد بود. از آن جمله اصطلاح "هنر اسلامی" كه یك جعل جدید در علم شرق شناسی است و هیچ گاه در تاریخ اندیشه ایران و حتی جهان اسلام مدخلی نداشته است، حتی در نوشته های مستشرقین كه در داخل ایران تحقیق کرده اند، وجود ندارد و خود مسلمانان در تاریخ دوران اسلامی هم هیچگاه این اصطلاح را به كار نبردند. تجاهل اروپائیان در وضع این اصطلاح به عدم شناخت و تعمق نسبت به فرهنگ شرق باز می گردد و به دنبال نظم فكری خود و عادت به طبقه بندی كردن در پی این مدخل. مداخل هایی دیگر چون هنر سلجوقی، هنر مغولی و هنر تیموری و سبك هایی چون آراسبك و غیره را حاصل كرده است. در سخنرانی ام در این دانشگاه روی این مباحث تاکید دارم و سعی می کنم دانشجویان این دانشگاه را با این مفاهیم آشنا کنم."
این آهنگساز همچنین به تازگی "خداوندان اسرار" را با آواز "همایون شجریان" منتشر کرده است، قرار است "نیشتمان2" را پائیز سال 2016 در اروپا منتشر و بعد از آن، تور جهانی کنسرت هایش را آغاز کند. این پروژه به تهیه کنندگی کمپانی فرانسوی "آکورد کرایسز" پیش از این نیز در سراسر اروپا منتشر و با واکنش های مثبتی همراه شده بود. سهراب پورناظری و گروهش با این آلبوم، سنت و موسیقی کُرد را با ظرافت به نمایش گذاشته اند. قرار است کنسرت تصویری "آیینه ها" نیز از او در سال جاری منتشر شود.
«پورناظری» همچنین در سال گذشته ، اجراهای متفاوتی در خارج از ایران داشته است. اجرا در سالن اپرای شهر رنس فرانسه و همچنین تئاتر گابریل دورزیات شهر اپرنی این کشور از جمله ی آنان است. این نوازنده و آهنگساز در این اجراها، پروژه ی «سرزمین» را روی صحنه برد، پروژه ای موسیقایی که براساس موسیقی سرزمین های کرد نشین و با گویش های مختلف زبان کردی ساخته و تنظیم شده بود. این اثر همچنین در کشورهای فرانسه، بلژیک، هلند و اتریش اجرا شدند، برگزاری کنسرت همراه با گروه موسیقی «شمس» در تئاتر شهر پاریس نیز از دیگر اجراهای این نوازنده و آهنگساز است.

منابع:
- هنرآنلاین
- موزیک ایرانیان
هنری/موسیقی

در پی ایده زیبا تر شدن فضاهای شهری، تعدادی از هنرمندان و اعضای شورای شهر درباره رویداد سالانه بهارستان اظهار نظر کردند و فضاهای زیبای شهری را نیاز یک شهروند و جامعه دانسته اند که در ادامه شرحی از این اظهارات را می خوانید.

فرآوری: سمیه فروغی-بخش هنری تبیان

اسماعیل دوستی با اشاره به وظیفه شهرداری در زمینه ایجاد نشاط و پویایی در عرصه شهر گفت: وقتی شهر با نشاط باشد بر رفتار و روان شهروندان نیز اثر می گذارد در نتیجه شهر بانشاط به شاد بودن شهروندان کمک می کند.
وی درباره برپایی سالانه هنرهای شهری بهار تهران گفت: سالانه "بهارستان" طرح جالبی بود که از سوی سازمان زیباسازی شهر تهران برگزار و با استقبال مردم مواجه شد. بهتر است به خاطر این اقدام به جا از شهرداری تهران تشکر کنیم. این طرح سبب شد تا امسال شهر نسبت به سال های گذشته متفاوت تر باشد. این طرح در میادین، پارک ها، پیاده روها و.... اجرا شد به همین دلیل مردم به راحتی با این آثار هنری ارتباط برقرار کردند. این طرح سبب شد یک تحول در پویایی شهر ایجاد شود در نتیجه خبر از یک رستاخیز و رویداد طبیعی داد که همه به استقبال این رویداد مهم رفتند.
امیدوارم بیشتر از این در زیبایی شهر و مناظر شهری کوشش کنیم زیرا وجود آثار هنری در سطح شهر سبب آرامش روحی شهروندان می شود در نتیجه باید این اقدامات در سال چند بار تکرار شود تا سطح شهر زیباتر دیده شود.محیط شهری نیاز به تنوع دارد و این تنوع فقط از طریق آثار هنری میسر می شود. بسیاری از مردم هنوز با آثار هنری آشنا نیستند و برگزاری رویدادهایی همچون "بهارستان" سبب می شود مردم بیشتر با آثار هنری و هنرمندان آشنا شوند.
موسوی سرپرست معاونت فرهنگی و هنرهای شهری سازمان زیباسازی شهرداری تهران با اشاره به حضور هنرمندان حرفه ای در این دوره از طرح «بهارستان» بیان کرد: مشارکت هنرمندان حرفه ای در رشته های مختلف بسیار خوب بود و می توان گفت یکی از ویژگی های این دوره محسوب می شود. در همه گرایش های بهارستان، علاوه بر هنرمندانی که ثبت نام کرده بودند، هنرمندان مدعو نیز حضور داشتند که با اشتیاق در این رویداد حضور یافتند به طوری که در بخش گرافیک، نقاشی دیواری، مجسمه و حتی بخش فانتزی تخم مرغ های نوروزی حضور بیش از ۲۰۰ هنرمند جوان و پیشکسوت حرفه ای اتفاق کم نظیری بود. دغدغه ای که هنرمندان تراز اول ما برای ارائه آثارشان در فضای شهری و میان مردم دارند در این رویداد مشخص شد و نشان داد که هنرمندان حرفه ای ما که بسیاری از آنها آثارشان در گالری ها و نمایشگاه های مختلف با مبالغ بالا خرید و فروش می شود، چقدر ارتباط دو سویه با مخاطب برایشان مهم است.
کیانوش غریب پور، عضو هیات داوران بخش نقاشی دیواری و تخم مرغ های نوروزی با اشاره به اینکه سطح آثار در این دوره نسبت به دوره های قبل بالاتر بود، اظهار داشت: در مجموع سطح آثار این دوره نسبت به سال های قبل بالاتر است با این وجود در این دوره هم شاهد ضعف هایی هستیم که باید در آینده برطرف شود.
وی در این باره گفت: الگوهای تکراری، عادت ها و تلقی های کلیشه ای که میراث دوره های مختلف مدیریتی است باعث شده بود با آثاری روبرو شویم که شاید به زعم هنرمند جدید باشد اما از دید مدیریت سازمان زیباسازی، شورای هنری و کارشناسان این آثار تکراری هستند. معمولاً در فراخوان های این گونه رویدادهای هنری یک نقطه کور وجود دارد و آن هم این است که هنرمند نمی داند در نهایت چه اثری مدنظر تیم برگزارکننده و سفارش دهنده است. از سوی دیگر برخی از هنرمندانی که در این رویدادها شرکت می کنند بیش از اینکه هنرمند باشند علاقه مند به هنر هستند. جدای مواردی که به آن اشاره کردم که درصد کمی از آثار ارسال شده به دبیرخانه را شامل می شد، سطح بقیه آثار بسیار خوب بود و با سخت گیری هایی که در داوری شد در نهایت آثار قابل قبولی باقی ماند که البته باز هم با استانداردها و ایده آل های سازمان و داوران برابری نمی کند اما گامی رو به جلو به شمار می رود.

پرویز رستگار، هنرمند نقاش و مدعو بخش تخم مرغ های نوروزی رویداد "بهارستان" که در حال حاضر در شهر مشغول کشیدن نقاشی دیواری است، گفت: این روزها در حالی در رویداد "بهارستان" شرکت کرده ام که در شهر هم مشغول کشیدن نقاشی دیواری هستم. اگر هنرمندان بخواهند در شهر از ایده های جدید یا حجم های انتزاعی استفاده کنند مخاطبان دانش لازم را ندارند از این رو باید دانش نظری مردم در این زمینه ها ارتقا پیدا کند. پس از گذشت سال ها هنوز مردم با هنر سقاخانه ای هم آن طور که باید آشنایی ندارند آن وقت چطور می توان انتظار داشت که با حجم های هندسی با معماری غیرمتعارف آشنا باشند. اگر برگزاری چنین رویدادهایی به صورت مداوم اتفاق بیفتد و در کنار آن در زمینه هنری هم شاهد طرح موضوعات نظری باشیم آن وقت است که بیش از پیش شاهد تأثیرگذاری هنر در جامعه خواهیم بود.
سید لقمان پیرخضرانیان با بیان اینکه در اثری که برای بخش نقاشی دیواری سالانه "بهارستان" ارائه کرده بر روی تِم اصلی آثارش تاکید داشته، گفت: در نقاشی دیواری که در سالانه "بهارستان" ارائه کردم بر روی شیوه آثاری که همواره می کشیدم تاکید داشتم و به نوعی امضایم را بر روی اثرم گذاشتم.
مجموعه ای به نام "نوازنده ها" داشتم که آن را برای ارائه در فضای هنر شهری آماده کردم و در نهایت نیز این طرح اجرا شد. رویکردی که مردم نسبت به اثرم داشتند بسیار خوب بود و همین هم بسیار نظرم را جلب کرد. برای اثرم تلاش کردم تا بهترین شیوه اجرا را داشته باشم و خوشبختانه این اتفاق نیز رخ داد.
عبدالحمید زنگانه در مورد دو اثری که در کارگاه های رویداد "بهارستان" ارائه کرده، اظهار کرد: در یکی از آثارم بر روی موضوع سال میمون تکیه کردم و در متن اثرم آوردم "سال ۹۵ سال میمون و مبارک" تا از کلمه میمون در دو جنبه استفاده کنمدر چند سال اخیر با توجه به برگزاری رویدادهای مختلف هنری در سطح شهر شاهد ارتقای سطح سلیقه مخاطبان هستیم و همین امر هم کار گرافیست ها را سخت تر می کند.در حال حاضر مردم در طول روز با آثار زیادی برخورد می کنند و دیگر هر اثری با هر سطح کیفیتی را نمی پذیرند. البته مردم نیز نیاز دارند تا شاهد حضور هنر در سطح شهر خود باشند. حضور هنر در سطح شهر سبب می شود تا فشار روانی از روی مردم برداشته شود و برای لحظاتی آرامش را حس کنند. برگزاری رویدادهای هنری نظیر "بهارستان" یکی از مهم ترین عواملی است که کمک می کند تا مردم شهر تهران با آرامش بیشتری در شهری که دوست دارند، زندگی کنند.

لازم به یادآوری است، رویداد هنری "بهارستان" (سالانه هنرهای شهری بهار تهران) در بخش های مجسمه، هنرهای محیطی، گرافیک، نقاشی دیواری و تخم مرغ های نوروزی همزمان با ایام نوروز ۱۳۹۵ در تهران برگزار شد و تا پایان فروردین ماه ادامه دارد.

منابع:
- مهر
- هنر آنلاین

محمدرضا دومیری گنجی عکاس خودآموخته ی ایرانی توانسته توسط عکس های مسحور کننده خود با استفاده از تکنیک عکاسی پانوراما و دامنه دینامیک بالا (HDR) معماری ایرانی را درون قابی سراسر رنگ به تصویر بکشد.

فرآوری: سمیه فروغی، بخش هنری تبیان

او به واسطه عکس های پانورامیک خود از بناهای قدیمی ایرانی در جهان معروف شده و رسانه های معتبری چون دیلی میل، هافینگتون پست و تلگراف با انتشار عکس های او به تمجید از کارهایش پرداخته اند.محمدرضا در مورد نقطه شروع عکاسی در زندگی اش می گوید: تقریبا در ۷ یا ۸ سال پیش اولین دوربین دیجیتالم را خریدم. هر چند آن موقع کاملا تفریحی عکاسی می کردم و فکر نمی کردم بخواهم به صورت جدی عکاسی را دنبال کنم. هر از چند گاهی از زیبایی های مازندران، دریا، غروب آفتاب و یا جنگل عکاسی می کردم. ۵ سال پیش بود که عکس هایی را از بناهای تاریخی مصر و سایر کشور ها دیدم، با دیدن آنها الهام گرفتم و پیگیر آموختن جدی تر عکاسی شدم تا بتوانم عکس های مشابهی را خودم تهیه کنم.

دومیری سعی کرده در درجه اول ویژگی ذاتی بنا را در عکس هایش برجسته کند؛ اگر بنایی متقارن است به بهترین شکل تقارن را ترسیم کند، اگر نور ویژگی منحصر به فرد بناست بر روی آن متمرکز شود و در صورت وجود ستون های زیاد با انتخاب زاویه دید مناسب، به فضای داخلی ایجاد شده توسط آن ها و نحوه اثر گذاریشان بر دید بیننده توجه داشته باشد.

آرام آرام پیش رفتم، مطالب آموزشی زیادی را از اینترنت خواندم و در انجمن های عکاسی و فروم ها عضو شدم (اکثرا به زبان انگلیسی چون با موارد مشابه ایرانی ارتباط خوبی بر قرار نکردم). در نهایت اولین دوربین حرفه ای ام را ۴ سال پیش، تابستان دقیقا همین ایام بود که خریدم. علاقه ی من در عکاسی از بناهای تاریخی و نمادها بوده و هست و معمولا از لنز های بسیار عریض و یا تکنیک پانوراما برای به تصویر کشیدن تمامی بنا و جزئیات کامل آن ها در یک عکس استفاده می کنم، همچنین به عکاسی منظره و طبیعت نیز علاقه دارم. در این ۴ سال همیشه سعی کرده ام با سایر عکاسان (مخصوصا عکاسان جوان و هم سن و سال خودم) چه در داخل و چه در خارج ارتباط داشته باشم و از آن ها یاد بگیرم.

همچنین عکس هایم را در سایت های داخلی و خارجی برای نقد شدن و ارزیابی قرار می دادم و این روند بسیار کمکم کرد تا در واقع طی این ۴ سال به آرامی پیشرفت کردم و به اینجا رسیدم. می دانیم که هر کدام از بناهای معروف و تاریخی ایران ویژگی منحصر به فرد خودش را دارد، به عنوان مثال یکی از این موارد کاشی کاری های منحصر به فرد موجود است، مکان هایی دارای تقارن مثال زدنی. و دیگری استفاده از ستون های فراوان برای جداسازی فضای داخلی است. جهت دهی و کاربرد نور، شیشه های رنگی و غیره. همچنین در عکاسی ازدوربین کانن ۷D، لنز چشم ماهی یا فیش آی و همین طور لنز واید استفاده می کنم.

وی افزود: معمولا قبل از عکاسی تحقیق می کنم و عکس های زیادی را می بینم و تصمیم می گیرم که به چه شکل عکاسی کنم یا چه وقتی برای عکاسی مناسب است و اگر نیاز بود مجوز های لازم را نیز قبل از سفر تهیه می کنم. ولی عکس هایی هم بوده اند که به صورت اتفاقی ثبت شده اند.
دومیری سعی کرده در درجه اول ویژگی ذاتی بنا را در عکس هایش برجسته کند؛ اگر بنایی متقارن است به بهترین شکل تقارن را ترسیم کند، اگر نور ویژگی منحصر به فرد بناست بر روی آن متمرکز شود و در صورت وجود ستون های زیاد با انتخاب زاویه دید مناسب، به فضای داخلی ایجاد شده توسط آن ها و نحوه اثر گذاریشان بر دید بیننده توجه داشته باشد.

در پی ایده زیبا تر شدن فضاهای شهری، تعدادی از هنرمندان و اعضای شورای شهر درباره رویداد سالانه بهارستان اظهار نظر کردند و فضاهای زیبای شهری را نیاز یک شهروند و جامعه دانسته اند که در ادامه شرحی از این اظهارات را می خوانید.

فرآوری: سمیه فروغی-بخش هنری تبیان

اسماعیل دوستی با اشاره به وظیفه شهرداری در زمینه ایجاد نشاط و پویایی در عرصه شهر گفت: وقتی شهر با نشاط باشد بر رفتار و روان شهروندان نیز اثر می گذارد در نتیجه شهر بانشاط به شاد بودن شهروندان کمک می کند.
وی درباره برپایی سالانه هنرهای شهری بهار تهران گفت: سالانه "بهارستان" طرح جالبی بود که از سوی سازمان زیباسازی شهر تهران برگزار و با استقبال مردم مواجه شد. بهتر است به خاطر این اقدام به جا از شهرداری تهران تشکر کنیم. این طرح سبب شد تا امسال شهر نسبت به سال های گذشته متفاوت تر باشد. این طرح در میادین، پارک ها، پیاده روها و.... اجرا شد به همین دلیل مردم به راحتی با این آثار هنری ارتباط برقرار کردند. این طرح سبب شد یک تحول در پویایی شهر ایجاد شود در نتیجه خبر از یک رستاخیز و رویداد طبیعی داد که همه به استقبال این رویداد مهم رفتند.
امیدوارم بیشتر از این در زیبایی شهر و مناظر شهری کوشش کنیم زیرا وجود آثار هنری در سطح شهر سبب آرامش روحی شهروندان می شود در نتیجه باید این اقدامات در سال چند بار تکرار شود تا سطح شهر زیباتر دیده شود.محیط شهری نیاز به تنوع دارد و این تنوع فقط از طریق آثار هنری میسر می شود. بسیاری از مردم هنوز با آثار هنری آشنا نیستند و برگزاری رویدادهایی همچون "بهارستان" سبب می شود مردم بیشتر با آثار هنری و هنرمندان آشنا شوند.
موسوی سرپرست معاونت فرهنگی و هنرهای شهری سازمان زیباسازی شهرداری تهران با اشاره به حضور هنرمندان حرفه ای در این دوره از طرح «بهارستان» بیان کرد: مشارکت هنرمندان حرفه ای در رشته های مختلف بسیار خوب بود و می توان گفت یکی از ویژگی های این دوره محسوب می شود. در همه گرایش های بهارستان، علاوه بر هنرمندانی که ثبت نام کرده بودند، هنرمندان مدعو نیز حضور داشتند که با اشتیاق در این رویداد حضور یافتند به طوری که در بخش گرافیک، نقاشی دیواری، مجسمه و حتی بخش فانتزی تخم مرغ های نوروزی حضور بیش از ۲۰۰ هنرمند جوان و پیشکسوت حرفه ای اتفاق کم نظیری بود. دغدغه ای که هنرمندان تراز اول ما برای ارائه آثارشان در فضای شهری و میان مردم دارند در این رویداد مشخص شد و نشان داد که هنرمندان حرفه ای ما که بسیاری از آنها آثارشان در گالری ها و نمایشگاه های مختلف با مبالغ بالا خرید و فروش می شود، چقدر ارتباط دو سویه با مخاطب برایشان مهم است.
کیانوش غریب پور، عضو هیات داوران بخش نقاشی دیواری و تخم مرغ های نوروزی با اشاره به اینکه سطح آثار در این دوره نسبت به دوره های قبل بالاتر بود، اظهار داشت: در مجموع سطح آثار این دوره نسبت به سال های قبل بالاتر است با این وجود در این دوره هم شاهد ضعف هایی هستیم که باید در آینده برطرف شود.
وی در این باره گفت: الگوهای تکراری، عادت ها و تلقی های کلیشه ای که میراث دوره های مختلف مدیریتی است باعث شده بود با آثاری روبرو شویم که شاید به زعم هنرمند جدید باشد اما از دید مدیریت سازمان زیباسازی، شورای هنری و کارشناسان این آثار تکراری هستند. معمولاً در فراخوان های این گونه رویدادهای هنری یک نقطه کور وجود دارد و آن هم این است که هنرمند نمی داند در نهایت چه اثری مدنظر تیم برگزارکننده و سفارش دهنده است. از سوی دیگر برخی از هنرمندانی که در این رویدادها شرکت می کنند بیش از اینکه هنرمند باشند علاقه مند به هنر هستند. جدای مواردی که به آن اشاره کردم که درصد کمی از آثار ارسال شده به دبیرخانه را شامل می شد، سطح بقیه آثار بسیار خوب بود و با سخت گیری هایی که در داوری شد در نهایت آثار قابل قبولی باقی ماند که البته باز هم با استانداردها و ایده آل های سازمان و داوران برابری نمی کند اما گامی رو به جلو به شمار می رود.

پرویز رستگار، هنرمند نقاش و مدعو بخش تخم مرغ های نوروزی رویداد "بهارستان" که در حال حاضر در شهر مشغول کشیدن نقاشی دیواری است، گفت: این روزها در حالی در رویداد "بهارستان" شرکت کرده ام که در شهر هم مشغول کشیدن نقاشی دیواری هستم. اگر هنرمندان بخواهند در شهر از ایده های جدید یا حجم های انتزاعی استفاده کنند مخاطبان دانش لازم را ندارند از این رو باید دانش نظری مردم در این زمینه ها ارتقا پیدا کند. پس از گذشت سال ها هنوز مردم با هنر سقاخانه ای هم آن طور که باید آشنایی ندارند آن وقت چطور می توان انتظار داشت که با حجم های هندسی با معماری غیرمتعارف آشنا باشند. اگر برگزاری چنین رویدادهایی به صورت مداوم اتفاق بیفتد و در کنار آن در زمینه هنری هم شاهد طرح موضوعات نظری باشیم آن وقت است که بیش از پیش شاهد تأثیرگذاری هنر در جامعه خواهیم بود.
سید لقمان پیرخضرانیان با بیان اینکه در اثری که برای بخش نقاشی دیواری سالانه "بهارستان" ارائه کرده بر روی تِم اصلی آثارش تاکید داشته، گفت: در نقاشی دیواری که در سالانه "بهارستان" ارائه کردم بر روی شیوه آثاری که همواره می کشیدم تاکید داشتم و به نوعی امضایم را بر روی اثرم گذاشتم.
مجموعه ای به نام "نوازنده ها" داشتم که آن را برای ارائه در فضای هنر شهری آماده کردم و در نهایت نیز این طرح اجرا شد. رویکردی که مردم نسبت به اثرم داشتند بسیار خوب بود و همین هم بسیار نظرم را جلب کرد. برای اثرم تلاش کردم تا بهترین شیوه اجرا را داشته باشم و خوشبختانه این اتفاق نیز رخ داد.
عبدالحمید زنگانه در مورد دو اثری که در کارگاه های رویداد "بهارستان" ارائه کرده، اظهار کرد: در یکی از آثارم بر روی موضوع سال میمون تکیه کردم و در متن اثرم آوردم "سال ۹۵ سال میمون و مبارک" تا از کلمه میمون در دو جنبه استفاده کنمدر چند سال اخیر با توجه به برگزاری رویدادهای مختلف هنری در سطح شهر شاهد ارتقای سطح سلیقه مخاطبان هستیم و همین امر هم کار گرافیست ها را سخت تر می کند.در حال حاضر مردم در طول روز با آثار زیادی برخورد می کنند و دیگر هر اثری با هر سطح کیفیتی را نمی پذیرند. البته مردم نیز نیاز دارند تا شاهد حضور هنر در سطح شهر خود باشند. حضور هنر در سطح شهر سبب می شود تا فشار روانی از روی مردم برداشته شود و برای لحظاتی آرامش را حس کنند. برگزاری رویدادهای هنری نظیر "بهارستان" یکی از مهم ترین عواملی است که کمک می کند تا مردم شهر تهران با آرامش بیشتری در شهری که دوست دارند، زندگی کنند.

لازم به یادآوری است، رویداد هنری "بهارستان" (سالانه هنرهای شهری بهار تهران) در بخش های مجسمه، هنرهای محیطی، گرافیک، نقاشی دیواری و تخم مرغ های نوروزی همزمان با ایام نوروز ۱۳۹۵ در تهران برگزار شد و تا پایان فروردین ماه ادامه دارد.

منابع:
- مهر
- هنر آنلاین

گروه موسیقی فولکلور رستاک که تاکنون برای اجرای موسیقی به چند کشور سفر کرده، قرار است، روز 25 فروردین برابر با 13 آوریل در سالن Henry Le Boeuf Hall شهر بروکسل در بلژیک از میهمانان ایرانی خود پذیرایی کند.

فرآوری: سمیه فروغی-بخش هنری تبیان

سپهر سعادتی مدیر برنامه و یکی از اعضای گروه درباره این اجرا و حواشی پیش آمده گفت: باور کنید ما هم به مانند شما هنوز از از لغو یا استمرار آن خبر نداریم. البته اگر قرار بود لغوی صورت بگیرد حتما تا به امروز به ما اعلام می شد، ما جدا از این کنسرت در شهر پرایس هم به صحنه خواهیم رفت. در اولین روزهای سال انفجارهای هماهنگ در فرودگاه بین المللی بروکسل و یکی از ایستگاه های قطار شهری این شهر به کشته و زخمی شدن چند نفر منجر شد. این اتفاق سبب لغو تمامی برنامه های اجرایی شد.
به جز سیامک سپهری (نوازنده تار و سرپرست گروه)، فرزاد مرادی (خواننده، نوازنده دوتار، سه تار، قوپوز و تارباس)، بهزاد مرادی (خواننده، نوازنده دف، دهل، نقاره و کوزه)، اکبر اسماعیلی پور (تار)، محمد مظهری (کمانچه)، یاور احمدی فر (دف، دایره، دهل و پیپه)، سارا نادری (دوتار، سه تار، رباب، نقاره و تنبک)، نگار اعزازی (دف، دایره و دهل)، امید مصطفوی (تنبک، ضرب و تمپو)، صبا جمالی (قانون)، یاسر نوازنده (بالابان، قرنه، نی، دوزله و دونلی)، مائده دوستی (کمانچه آلتو)، بیتا قاسمی (قیچک باس)، فرزاد خورشیدسوار (دف، دایره و دهل) و سپهر سعادتی (کنترباس) سایر اعضای گروه رستاک برای اجرای این کنسرت بزرگ را تشکیل خواهند داد.
رستاک تابستان 1376 به سرپرستی سیامک سپهری تأسیس شد. رستاک در تجربیات خود نگاهی کاربردی به عناصر شنیداری فرهنگ های فولکلور ایران داشته که حاصل آن بیش از 15 سال فعالیت در زمینه های مختلفی همچون تحقیقات میدانی، آموزش و پژوهش، ساخت موسیقی برای فیلم و تئاتر، طراحی و ساخت آلبوم های موسیقی و اجرای کنسرت بوده است. این گروه تاکنون سه آلبوم با نام های "رنگواره های کهن"، "همه اقوام من" و "سورنای نوروز" منتشر کرده است.
گروه «رستاک» سعی دارد در اجرای قطعات نواحی به گونه ای عمل کند که به ساختار ملودی و شعرش خدشه ای وارد نشود.
پیش از این زینب کاظم خواه در مورد نحوه شکل گیری گروه رستاک اظهار داشت، ۱۴ سال پیش بود که اولین جرقه های راه اندازی یک گروه موسیقی در ذهن سیامک سپهری زده شد. کم کم دوستانش به او پیوستند و گروه «رستاک» را شکل دادند، گروهی که با استفاده از موسیقی نواحی ایران و روایتی تازه از آهنگها فولکلوریک موسیقی مخاطب پسندی را روانه بازار کردند. آنها هر قدر که جلوتر آمدند مخاطبانشان در ایران و خارج از کشور بیشتر شد و رفته رفته جایگاه خاصی در بین مخاطبان موسیقی ایران به دست آوردند.

سیامک سپهری یکی از اعضای این گروه معتقد است، فعالیت گروه «رستاک» بر مبنای جمعی که در آن هستند شکل گرفت، نه این که فعالیت را تعریف کنیم و جمعی دور هم قرار گیرند. وی بیان کرد، خود من به واسطه آقای درویشی و اردلان با موسیقی محلی برخورد کردم و به مرور برایم این موسیقی خیلی جذاب شد. از همان ابتدای کار، قرار گرفتن درکنار دوستانی که هر کدام به نوعی با موسیقی محلی ارتباط داشتند و بعضی -به واسطه این که در فرهنگ خاصی رشد کرده بودند- عمقی تر با این موسیقی ارتباط داشتند، باعث شد که در جو کاری «رستاک» این پتانسیل به وجود بیاید و شروع کار ما با موسیقی محلی باشد. در واقع این چند گونگی فرهنگی در رستاک کمک کرد که ما از ابتدا خیلی جدی -هم از درون و هم از بیرون- با این فرهنگ ارتباط پیدا کنیم.
پیش از این فرزاد مرادی یکی دیگر از اعضای این گروه نیز در مورد هنر محلیشان اظهار داشت: فکر می کنم چیزی که توجه مردم را جلب کرد، این بود که ما چگونه روی زبان های مختلف کار می کنیم. فکر می کنم در مقابل کارهای دیگری که در مجموعه انجام شده، این کار به نظر کار سختی نیست. یعنی مجموعه کارهای سخت تری هم صورت گرفته، مثلا در بخش آهنگ سازی وسواس زیادی به خرج داده شد که آهنگی که ساخته می شود، لحن آن منطقه را داشته باشد که این کار در مقابل کار کردن روی لهجه بسیار سخت تر بود. برای رسیدن به لحن هر منطقه مجبور بودیم که سازهای آن منطقه را یاد بگیریم و بچه ها موسیقی آن را گوش کنند. برای این کار همچنین سازهایی که در کارمان استفاده نکرده بودیم، گوش می کردیم که ببینیم چه عاملی باعث می شود که لحن موسیقی آذری ایجاد شود، به گونه ای که وقتی موسیقی آذری گوش می کنیم، فضای این موسیقی به ذهن مان می آید.
درگذشته خیلی ها موسیقی محلی کار می کردند، شعر را که مهم ترین عامل موسیقی محلی است، فارسی می گذاشتند که بعد حالت کمیک پیدا می کرد، ولی ما فکر کردیم که این بخش مهم باید باشد و همچنین شعر و لهجه و ساز هر قطعه ای باید برای همان منطقه باشد از این رو سراغ اساتیدی که در این زمینه تخصص داشتند می رفتیم. خیلی اوقات در ضبط مجبور می شدیم از چند ناظر ضبط استفاده کنیم، هم ادیب و هم و موسیقیدان در کنار ما حضور داشتند. ما سعی کردیم تا جایی که ممکن است کار به درستی انجام شود، احیانا اگر ضعفی وجود داشته از توان ما خارج بوده است، اما امیدواریم که این ضعف ها کم و کمتر شود.
این گروه در مدت فعالیت خود کنسرت های متعددی در کشورهای ایران، آمریکا، انگلستان، اتریش، آلمان، فرانسه، ایتالیا، اسپانیا، هلند، سوئد، کانادا، استرالیا، هندوستان، ژاپن، مالزی، امارات متحده عربی، بلاروس و... داشته است.

منابع:
- هنر آنلاین
- جناب موزیک

در مقاله پیش که توضیحی در مورد اصول هفت گانه هنر ایران بود به شرحی مختصر از هر هفت اصل تزئینی هنر ایران پرداخته شد؛ در این مقاله به طور کامل به شرح اصل اول از این اصول که "اصل اسلیمی" نام دارد پرداخته شده است.

سمیه فروغی، بخش هنری تبیان

همانطور که در "مقاله پیش" عنوان شده ، هنر تزئینی ایرانی دارای هفت اصل است که این اصول عبارت اند از: اصل اسلیمی ، اصل ختایی ، اصل فرنگی ، اصل نیلوفر ، اصل ابر ، اصل واق ، اصل رومی (گره).
در این مقاله توضیحی در مورد "اصل اسلیمی" ( اصل اول از هفت اصل تزئینی هنر ایران) بیان می شود:
اصطلاح اسلیمی که از واژه اسلامی الهام گرفته شده ابتدا در قرن نهم هجری در متون به کار می رفت و بعدها در دوره صفویان کاربرد عمومی پیدا کرد.
« اصل اسلیمی عبارت بود از مهارت در کار بست خطوط هم رَس و در هم تنیده که به تناوب از هم دور می شدند و سپس به یکدیگر می پیوستند . مایه ی اصلی اسلیمی، طبیعت بود ؛ ساقه ی یک درخت با برگ های آن که هنرمند در آن خیال پردازی های خود را با احساسش در می آمیخت تا شکل تزئینی دلنشینی پدید آورد . در این شکل بندی ها ، رنگ جذابیت ویژه ای داشت و با هماهنگی و یکدستی خاصی به کار می رفت. رنگ در اسلیمی گاه به رنگ طبیعت نزدیک می شد و گاه دور و در حقیقت بازتاب مستقیمی از روح لطیف هنرمند بود . از این جاست که اسلیمی را می توان ملهم از روح و درونیات معنوی هنرمند مسلمان دانست که شکوه آسمانی و زمینی را در یک جا منعکس می کرد .از ویژگی های عمده ی اسلیمی یک شاخه ی کشیده بود که مرتب زاد و ولد می کرد و شبکه ای از شاخه ها و ساقه های فرعی، برگدار و متوازن را به وجود می آورد و با چسبیدن به ساقه ی اصلی تکثیر می یافت. این حرکت بی انتها و موزون که با تکرار متقارن خطوط منحنی صورت می گرفت ، نقشی را پدید می آورد که متوازن و فارغ از هر نوع تنش بود . تعریف فضا در اسلیمی از راه خط و چگونگی جلوه های پیچیده ی سه بعدی از طریق تغییرات عرض و رنگ و بافت صورت می گرفت . شبکه های زیر بنایی گیاهی و هندسی که بر نقوش هندسی حاکم بود به اصول ریاضی اتکا داشت .»1

مایه ی اصلی اسلیمی، طبیعت بود ؛ ساقه ی یک درخت با برگ های آن که هنرمند در آن خیال پردازی های خود را با احساسش در می آمیخت تا شکل تزئینی دلنشینی پدید آورد . در این شکل بندی ها ، رنگ جذابیت ویژه ای داشت و با هماهنگی و یکدستی خاصی به کار می رفت.

به دلیل اینکه پژوهشگران برای اولین بار نقوش اسلیمی را در سرزمین اعراب یافتند نام «ارابسک» یا «عربسک» را بر این نقوش نهادند؛ اولین نمونه ارابسک در نقوش نمای بیرونی قصر المشتی یا کاخ زمستانی ولید دوم ، خلیفه اموی یافت شده که در آن از نقش تاک نیز استفاده شده است . اما ارابسک به نقش تاک بسنده نمی کند و در پیچ و تاب های خود که درخت زندگی را بیان می کند، از انجیر، کنگر، انار، کاج، نخل و غیره نیز بهره می برد .
به دلیل این تنوع نقوش گیاهی که در ارابسک وجود دارد هنر پژوهان ارابسک را به چهار طبقه تقسیم کرده اند:
1-ارابسک توریقی: از برگ های متصل و یا ساقه های نازک گیاهی ، اشکال در هم تنیده ای چه ساده و چه پیچیده پیدا می کند .
2-ارابسک طوماری: که منشا اصلی آن یک ساقه قابل انعطاف گیاهی در یک تکثیر نا متناهی است .
3- ارابسک ماری: تقریبا شبیه به ارابسک طوماری ولی منفرد و غیر متصل است .
4-ارابسک خرطوم فیلی: شبیه به خرطوم فیل است و که به یک یا دو سر خرطوم است ، این نوع ارابسک هنگامی که به دو سر خرطوم تبدیل می شود به آن اسلیمی (دهان اژدری) هم گفته می شود.

اصطلاح اسلیمی برای اولین بار در گزارش کاری که "جعفر بایسنقری" درباره هنرمندان کتابخانه سلطنتی برای بایسنقر میرزا تنظیم می کرد، بکار رفته شده که این گزارش «عرضه داشت» جعفر بایسنقری نام دارد . به غیر از این مورد هنرمندانی در نسخه های مکتوب دیگری نیز نام و اصطلاح اسلیمی را آورده اند . نویدی شیرازی ، دوست محمد هروی ، قطب الدین محمد قصه خوان ( با تکیه بر نوشته های نویدی شیرازی ) اختراع اسلیمی را امیر المومنین (ع)نسبت می دهند.
صادقی بیک افشار، قاضی احمد قومی و همچنین قطب الدین محمد قصه خوان از اسلیمی به عنوان اصل نخست هنر کتاب آرایی ایران نام می برد . در رابطه با واژه اسلیمی برخی معتقدند که کلمه اسلیمی دارای ریشه ترکی است . اما بهتر است که اسلیمی را به عنوان کلمه ای بعد اسلامی (مقلوب اسلامی) بدانیم با توجه به این که منشاء این نقش مایه را باید در پیش از اسلام ایران جستجو کرد . در رابطه با خواص اسلیمی باید بیان داشت که اسلیمی از انعطاف پذیری حیرت انگیزی برخورد دار است که گاه با سایر اصول هفتگانه در می آمیزد و شکلی نو دارای توازن و تعادل در نهایت زیبایی ایجاد می کند .

عناصر اصلی اسلیمی عبارتند از:

1. بته جقه: تکرار دو دایره است درون یک دایره بزرگ (گره یا بند)
2. سر اسلیمی: عنصری است که با قرار گرفتن بر انتهای اسلیمی تزئین اسلیمی را بیشتر می کند .
3. گره و چنگ: گره یا بند نیز بستی است میان دو اسلیمی مکرر که موقع دور و گردش اسلیمی آن را از یکنواختی در می آورد که وابسته به مهارت هنرمند است .اما چنگ بزرگتر از گره است ، اندازه چنگ بستگی به اندازه اسلیمی دارد .
4. نشان: عنصری است که موجب پنهان کردن محل شروع ساقه ها در اسلیمی می شود ، نشان ها گاهی در درون نشانی دیگر نیز ترکیب می شوند .

پی نوشت:
1- آژند، یعقوب، هفت اصل تزئینی هنر ایران، نشر پیکره، (1393) ، ص(54 و 55)

ابوالحسن قائمی نقاش خود آموخته به دلیل کهولت سن و تنگی نفس درگذشت و پیکر این هنرمند صبح روز یکشنبه، 15 فروردین ماه از مقابل منزلش در باغستان کرج تشییع و در شهریار به خاک سپرده شد.

فرآوری: سمیه فروغی-بخش هنری تبیان

حسین محجوبی هنرمند نقاش و یار دیرینه ابوالحسن قائمی دراین باره گفت: حسن قائمی معروف به حسن کفاش، یکی از قدیمی ترین نقاشان خود آموخته ایران در 100 سال اخیر بود. او از زمانی که الکسی گورگیز هنرمند روسی تبار ساکن ایران به کار گرافیک مشغول بود، با هنر آشنا شد و به صورت خود آموخته مشغول به کار شد.

وی افزود: آثار قائمی به مرور توانست مورد توجه نقاشان مدرنیست ایرانی قرار گیرد و در نهایت نیز جلیل ضیاء پور به آثار او توجه ویژه ای داشت و نخستین نمایشگاه این هنرمند را او برپا کرد. قائمی از جمله نقاشانی بود که هزاران تصویر از داستان های قرآنی را با خودکار رنگی به نام خود به ثبت رسانده است. علاوه بر این اغلب سوژه های این هنرمند طبیعت شمال، مردم و موضوعات اجتماعی است که به شیوه کاملا ابتدایی کار شده اند. وی تا روزهای پایانی عمرش همچنان نقاشی می کرد، به طوری که در یک سال اخیر مجموعه ای را با تکنیک رنگ روغن و اکرولیک خلق کرده بود. در نهایت این هنرمند 83 ساله در شب 13 فروردین ماه بر اثر کهولت سن و تنگی نفس درگذشت.
ابوالحسن قائمی متولد سال ۱۳۱۴ در شهر رشت بود و از اساتید نقاشی او می توان به آلکس گِوِرگیس اشاره کرد. قائمی به رغم فعالیت قابل توجه در دهه 30 و 40 شمسی، از جمله برگزاری نمایشگاه مشترک به همراه سهراب سپهری در موزه هنر مدرن آمریکا، از آن به بعد ارتباط چندانی با دنیای هنر نداشت.
اینک در خلال این اتفاق غم انگیز، به پاس نام نیک و بلند استاد حسن قائمی، یادی از وی و آثار ارزشمند او بر خاطر می نشانیم...
سال گذشته بود که مراسم بزرگداشتی به پاس این استاد عالی رتبه برگزار شد، محمدحسن حامدی، مدیر مسئول و سردبیر مجله تندیس، درمراسم بزرگداشت این استاد گرانقدر می گفت: استاد قائمی انسانی بسیار متواضع، هنرمندی فرهیخته و البته انزواگرا است. من وقتی زندگی استاد قائمی را بررسی می کنم، همواره به یک بیت از شعر سعدی می رسم که می گوید: «بس که سودای سر زلف تو پختم به خیال، عاقبت چون سر زلف تو شدم سوایی». استاد قائمی به شواهد موجود پرکار ترین هنرمند روزگار ما است اما با وجود پرکاری و خلاقیت مداوم، کمتر امکان عرضه آثارشان در 4 دهه اخیر فراهم شده است.

عباس مشهدی زاده نیز می گفت هرچه درباره قائمی گفته شده هنوز بسیار کم است، من حدود 40 سال بود که آقای قائمی را گم کرده بودم ، درباره مرد دوست داشتنی صحبت می کنیم به نام حسن قائمی، پسربچه 10-12 ساله ای بود که بسیار کسان معتقد بوده اند که او را کشف کردند.

نخستین فارغ التحصیل دانشگاهی نقاشی ایران یعنی جلیل ضیاپور، معتقد بود که او قائمی را کشف کرد. ژازه تباتبایی که خیلی دیرتر از آن دانشکده فارغ التحصیل شد، معتقد بود که او این مرد را کشف کرد. مارکو گریگوریان، مرد دیگرپذیر هنر نقاشی ایران، آورنده پدیده بی ینال به ایران، معتقد بود او قائمی را کشف کرده است. احسان طبری نیز معتقد بود قائمی را او کشف کرده است. چطور همه این افراد معتقد بودند که حدود 60 سال پیش این استعداد را کشف کرده بودند؛ زیرا آنها دانشگاهی ها و روشنفکران تهران بودند و حسن قائمی آن زمان کفش واکس می زد. اینها متوجه شدند که این پسربچه نقاشی می کند، چون یک چیزهایی به دیوار می چسباند. هر کس به نوعی با او ارتباط برقرار می کرد؛ یکی کاغذ می آورد، یکی مقوا، یکی مدادرنگی، قوطی رنگ و ... می آورد و بدین ترتیب معتقدند که آنها او را کشف کرده اند. بی گمان او یکی از نخستین هنرمندان خودآموخته ایران به شمار می رود که خیلی ها را به خودش جذب کرد.

بهنام کامرانی، منتقد هنری و پژوهشگر هنرهای تجسمی، در خلال آن نمایشگاه و بزرگداشت می گفت : عجیب آنکه ما تا چند وقت پیش او را نمی شناختیم. اگر هم می شناختیم، نسل خودم و کمی قبل تر را می گویم، آشنا نبودیم که واقعا او چه نقشی داشته است. شاید اگر آقای قائمی فقط خاطراتش را مکتوب کند، خودش تاریخ جذابی از موقعیت روشنفکری هنر مدرن و همچنین شعر شود چون ایشان همانند نقاشی شعر هم می گفته اند. وی هنرمند خودآموخته ای است که آمیزه های مدرن را در کارش استفاده می کند. شاید شما اگر مش اسماعیل، مکرمه یا خانم سرتختی و ... را در نظر بیاورید اینها هنرمندانی هستند که خیلی آشنایی با هنر مدرن پیدا نمی کنند ولی آقای قائمی از این مرحله رد می شود و در کلاس های هنری حضور پیدا می کند با نقاشان اخت می شود. به خارج سفر می کند و کار نقاشان جهان را می بیند و با هنرمندان نقاش و شاعر آن زمان همنشین می شود.

استاد قائمی در واقع با فرم ها و ترکیب بندی ها بازی می کند. دسته دیگری از طراحی های او، آثاری است که جنبه های نمادین پیدا می کنند شاید با آشنایی با سقاخانه ای ها؛ واقعا نمی شود گفت که آیا ژازه روی قائمی تاثیر گذاشته است یا قائمی بر روی او و شاید این تأثیر متقابل بوده است.
آثار قائمی واقعا چیزی کمتر از هنرمندان معاصر و بنام زمان خودش ندارند و هنوز هنرمندان ما چنین آثاری را ارائه می دهند و آثار آقای قائمی کاملا بر موضوعات زنده و امروزی منطبق است حتی در زمینه نقاشی خط.
کریمی نیز در خلال این بزرگداشت می گفت، مردم تشنه این گونه هنر هستند، پشت آثار قائمی تفکر، تعمق و عشق هست اما شاید از همه آثار استاد قائمی مهم تر، اثری باشد که او 5 دهه از عمرش را روی آن گذاشته و شاید یک سونامی در هنر باشد؛ او تمام آیه های قرآن را به تصویر کشیده است. چیزی حدود 24-25 هزار تصویر در متن قرآن که فکر می کنم اتفاقی است که اصلا در تصور کسی نمی گنجد. وی در مورد استاد قائمی می گفت: استاد به من گفته است دو آرزو بیشتر در زندگی اش ندارد یکی اینکه تابلوی بهارش را بکشد و دیگری تابلوی پاییز؛ البته تمام آثار استاد بهاری است.
مرحوم استاد حسن قائمی می گفت: نقاشی یعنی زیبایی، هرچه که زیباست نقش است. هر کسی بتواند رنگ را با آن ظرف اصلی اش به کار ببرد، هنرمند است کسی که بتواند زیباسازی کند. رنگ مهم ترین نکته در نقاشی است البته باید بگویم که رنگ بیشتر متد فرانسوی است و طرح بیشتر ایتالیایی است و من در این زمینه بیشتر متد فرانسوی هستم و به رنگ بسیار علاقه دارم. طراحی برای من ظرف است و دوست دارم آن را با رنگ پر کنم و پدیده ی زیبایی بیافرینم.
« روحش شاد و قرین رحمت الهی باد »

منابع:
- هنرآنلاین
- ایسکا نیوز

هنرمندان هنرهای سنتی و نگارگران ایرانی، غالبا از طبیعت الهام می گرفتند و زیبایی های طبیعی را در آثار خود تجلی می ساختند. گل و مرغ نقشی برگرفته از طبیعت زیبای ایران است که جایگاه خاصی در فرهنگ و هنرهای ملی دارد در تمام رشته های هنرهای سنتی به کار گرفته شده است و به گونه ای بنیادی با هنرهای دیگری چون خوشنویسی به ویژه کتاب آرایی پیوند یافت.

بخش هنری تبیان

پژوهش در نقش گل و مرغ و بررسی آثار برجای مانده در موزه های ایران و جهان می تواند اطلاعاتی ژرف و دست اول به پژوهشگر ارائه کند. جلد گل و مرغ (نقاشی زیر لاکی) موجود در موزه ملک یکی از این نمونه هاست. گل و مرغ نماد موهبت الهی و تجلی ظریف و لطیف آفریدگار است که به زیبایی بر جلد دعای کمیل موزه ملک نقش بسته است. در بررسی این اثر از نظر روش توصیفی - تحلیلی است که به شیوه اسنادی با مداقه در یک اثر موجود در موزه ملک به معرفی این اثر می پردازد. یافته ها حاکی از آن است که یکی از نقوش به کاررفته در دوره های مختلف، نقش گل و مرغ است که در بسیاری از آثار تجلی می یابد. جلوه های پرنده و مرغ در هنر ایرانی پیشینه ای به بلندای تاریخ دارد.
استفاده از نقوش پرندگان و گل ها روی آثاری چون سفالینه ها و دیوارنگاره ها رایج بوده و در سیر تحول خود در دوره اسلامی جایگاه خاصی دارد. اصولا هنر ایران زیبایی ها را نشان می دهد و بهشتی جاودان را معرفی می کند؛ چه در جلدها و قلمدان ها، چه در قالی و دستبافت ها و چه در کاشی ها و قلمزنی ها به خوبی خودنمایی می کند. گل و مرغ نماد عطیه الهی است. گفت وگوی عاشقانه گل با مرغ نیز به تسبیح گویی خداوند و ذکر حق تشبیه می شود. گل مقام معشوق را دارد و پرنده (مرغ)، عاشق. در سیر تحول این نقوش در دوره اسلامی، نقش ها ظرافت و کمال یافته تا گل و مرغ به عنوان طرحی اصیل در هنرها جایگاه خاصی داشته باشد.

با ابداع انواع «جلدهای روغنی» نگارگران توانستند چیره دستی و مهارت نقاشی خود را بر جلدها نیز جلوه گر کنند و به این ترتیب، پوشش اوراق کتاب، خود جلوه گاهی از نقش های دل انگیز اندرون آن شود. با استناد به قول ابوریحان بیرونی این روش از زمان حیات او یعنی بین سال های (٤٤٠ ٣٦٢ ه ) در ایران معمول و متداول بوده است. ابوریحان در شرح خواص لاک چنین می نویسد: «لاک نوعی است از صمغ که رنگ او سرخ باشد و در سجستان (سیستان) پوست بز (میش) را بدان رنگ کنند». نمونه های باقی مانده از دوران های اولیه اسلامی از جلدهای میشین با رنگ لاکی ساده، خود گواه آن است؛ ولی استفاده از لاک با اسلوبی پیشرفته تر، در دوران های میانه اسلامی به کار رفته است... در قرن نهم در هرات و در قرن دهم و یازدهم در تبریز و سپس اصفهان و دیگر مراکز هنری نیز بدین روش جلدهایی لاکی ساخته و پرداخته شد. در دوران صفویه، در زمان شاه طهماسب جلد مقوایی نقاشی شده لاکی مرسوم گشته و از آن به بعد رواج کلی یافت. طرز کار به این ترتیب بود که روی جلد مقوایی را ابتدا با لایه نازک خمیر گچ می پوشاندند و پس از آنکه خشک شد، روی آن را یک ورقه نازک لاک می گرفتند. به این ترتیب، بوم مناسب کار نقاشی آماده می شد و نقاشان و طراحان و مصوران چیره دست را قادر می ساخت تا برای نخستین بار روی جلدها را نیز مانند سطوح اوراق کاغذ، نقاشی و تزئین کنند. (بیانی، ١٣٧٢. ١٦)

از آنجا که موزه ها نقش بسیار مهمی در شناسایی فرهنگ و هنر دارند، با بررسی آثار موزه ای می توانیم کمک شایانی در شناسایی فرهنگ برداریم. آنچه مشخص است خیلی از این آثار نیاز به پژوهش و معرفی دارند. نبوغ و خلاقیت هنرمندان ایرانی در این آثار به چشم می خورد که با تحقیق بر آن می توان شیوه و تکنیک مورد استفاده در هر دوره و هر هنرمند را استخراج و در اختیار دانشجویان و هنرآموزان قرار داد.

- نقاشی لاکی (پاپیه ماشه): نوعی نقاشی آبرنگ روی اشیای مقوایی (قلمدان، جلد کتاب، قاب آیینه، رحل قرآن، جعبه آرایش، سینی و...)، که رویه آن با ماده جلادهنده [لاک] پوشانده می شود. در ایران از اواخر سده یازدهم ه به خصوص در هنرهایی چون قلمدان نگاری رایج شد. (پاکباز، ١٣٧٩. ٥٩٠) این اصطلاح به اشیای مقوایی که با نگارگری روی آن تزئین و با لاک ویژه ای پوشش داده می شد اطلاق شد. هنرمند ابتدا مقوا یا تخته نازک صافی را به اندازه نیازی که داشت تهیه می کرد و روی آن را چندبار لاک می زد تا منافذ ریز آن از بین برود. سپس با لایه نازکی از گچ روی آن را می پوشاند و سپس سمباده می زد، صیقل می داد و روی آن را با آبرنگ نقاشی می کرد. در پایان کار، روی آن را لاک می زد تا از اثرات رطوبت و گرد و غبار مصون ماند. (اسکندری، ١٣٨١. ١٤٨)
- نقاشی گل و مرغ: اصطلاحی برای توصیف یک گونه از نقاشی قدیم ایرانی است که دارای موضوع گل، برگ، پرندگانی چون بلبل و گاه پروانه بود. نقاشان غالبا، در بازنمایی موضوع از طبیعت مایه می گرفتند و اسلوب پرداز به کار می بردند. به صورت نقاشی مستقل یا در ارتباط با برخی هنرهای کاربردی (چون قلمدان نگاری) متداول بوده است. (پاکباز، ١٣٧٩. ٥٨٨)
جلدهای لاکی از نفیس ترین نمونه های جلدهای دوره اسلامی به شمار می آیند. شیوه ساخت این جلدها یکی از زیرمجموعه های ساخته های لاکی به شمار می آید. هنر لاکی در عصر قاجار به نهایت اوج و شکوفایی خود رسید.

جلد لاکی دعای کمیل:

آثار موجود در موزه های ایران و جهان گنجینه ای ارزشمند از هنرهای ایرانی را در خود دارد و شناخت این نمونه ها ما را در آگاهی از سابقه این هنرها و هنرمندان آن یاری می کند. یکی از مهم ترین موزه های خصوصی در ایران که در سال های اخیر تحولی اساسی یافته و جزء استانداردترین موزه های ایران است، کتابخانه و موزه ملک است که این اثر در آن محفوظ است؛ اثری از دوره قاجار که احتمالا به قلم محمود مذهب باشی شیرازی است.

محمود مذهب باشی شیرازی: مذهب باشی شیرازی در تذهیب و زرافشانی و حل کاری، کمال استادی را داشت. این هنرمند علاوه بر صنعت تذهیب در کتابت خطوط نیز دست داشت و آنها را خوش می نوشت. استاد محمود در صنعت تذهیب یگانه شهر بود و در چهره پردازی و شبیه سازی، قدرت قلم دقیقی داشت و صورت ها را شبیه و طبیعی عمل می آورد. فرصت الدوله شیرازی، در کتاب آثار عجم خود، راجع به میرزامحمود و خویشان وی چنین می نویسد: «میرزامحمود مذهّب باشی فرزند میرزایوسف برادر بزرگ تر میرزا علی نقی خوش نویس است و در تذهیب کمال تسلط را دارد و همچنین برادر ایشان میرزااسدلله مذهّب و زرنشان کار است و از نجبای روزگار است».
وی با «رقم احقر عبادلله محمود مذهب باشی» امضاء می کرد. (کریم زاده تبریزی، ١٣٧٠. ١١١٧)
این جلد دارای نقش کلی بوته و پرنده با حاشیه های بسیار زیباست. در ترنج میانی گل و مرغی نقش بسته، در لچک های آن با گل های ظریف تر تزئین شده. دو حاشیه با جدول کشی جلد را همانند قابی در میان گرفته است که با جدولی طلایی از هم جدا شده اند. ترنج میانی نیز با دو ردیف اسلیمی قاب شده، در میان این دو اسلیمی با گل و برگ کوچک پر شده است.
روی جلد نقش دو مرغ و یک پروانه دیده می شود. همان طور که در ابتدا بیان شد، نقش گل و مرغ یکی از نقوش رایج در هنر ایران است و پیشینه ای طولانی دارد. تصاویر واقعی از پرندگان را با قوه خیال در هم آمیخته و چشمان یکی از این دو مرغ بسته است. این گونه روایت می کنند که مرغ صبورانه در انتظار شکوفایی گل نشسته و تمام شب را در انتظار شکفتن آن بیدار می ماند. اما درست در لحظه شکفتن گل، به خواب می رود و بازشدن آن را نمی بیند. پرنده به حالتی سرمستی از زیبایی گل از عالم ماده جدا شده و صعود به عالم غیرمادی در می آورد و گویی در باغی جاودان نشسته است که گل های آن خزان ندارد و پژمرده نمی شود و مرغان دائما در حال سرودن نغمه ها و در انتظار بازشدن غنچه ها و شکوفه ها نشسته اند.

نتیجه گیری:

از آنجا که موزه ها نقش بسیار مهمی در شناسایی فرهنگ و هنر دارند، با بررسی آثار موزه ای می توانیم کمک شایانی در شناسایی فرهنگ برداریم. آنچه مشخص است خیلی از این آثار نیاز به پژوهش و معرفی دارند. نبوغ و خلاقیت هنرمندان ایرانی در این آثار به چشم می خورد که با تحقیق بر آن می توان شیوه و تکنیک مورد استفاده در هر دوره و هر هنرمند را استخراج و در اختیار دانشجویان و هنرآموزان قرار داد.

منابع و مآخذ:
بیانی، سوسن. (١٣٧٢). تاریخچه لاک سازی، اهمیت کاربرد لاک و جلای روغنی در هنرهای ایرانی. موزه ها. ش ١٥. پاییز و زمستان. تهران.
پاکباز، رویین. (١٣٧٩). دائره المعارف هنر (نقاشی، پیکره سازی و هنر گرافیک). ج٢. فرهنگ معاصر. تهران. اسکندری، مینا (١٣٨١). نقاشی روغنی (لاکی) پاپیه ماشه. کتاب ماه هنر. تهران.
کریم زاده تبریزی، محمدعلی. (١٣٧٠)، احوال و آثار نقاشان قدیم ایران. ج ٣. چ ١. مستوفی. لندن.